Iratiko oihana
Basajaunek bere soro ezkutuak lantzen zituen antzinako basoa.
Gariaren Lapurreta
— Nola Basajaunak gizakiei nekazaritza irakatsi zien —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko basoak
- • Izena euskaraz: Gariaren lapurreta
- • Izakiak: Basajaun, San Martiniko
- • Motiboak: nekazaritzaren jatorria, asmamena, sekretua
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Euskaldunok ez genuen garirik, fruitu basatiak biltzera eta ehizara mugatzen ginen bitartean. Gariaren hazia jentilen jabetza zen, eta haiek jeloskor gordetzen zuten gailurretako kofatuetan inork lapurtu ez zezakeela ustez menderako biderako asmoz berritzeko.
Martin Txiki izeneko mutil azkarrak haien sekretua lortu nahi izan zuen. Jentilen oinetakoetan zulo txiki bat egin zuen ezkutuan eta haiek ereiten ari zirela, hazia hor sartu eta herriraino eraman zituen euskaldun guztientzat laborantza oinarritzeko asmoz.
Handik aurrera, euskaldunok gure garia ereiten hasi ginen eta nekazaritza gure oparotasunaren oinarri bihurtu zen. Jentilek, iruzurraz jabetzean, ohartarazi zuten: "Garia gurea zen, baina orain gizakiena da, hazia nola zaindu jakiten baduzue Natura ohoratuz uneoro".
Gari lapurretaren mitoak kultura ehiztari-biltzailetik nekazaritzara dakarren jauzi handia irudikatzen du. Gizakiaren asmamena eta jentilen jakinduria lotzen ditu hasieratik, gure lurrek urre koloreko uztak eman ditzaten mendeen poderioz Amalurren babespean betirako menderako.
El audaz hurto de la semilla que alimentó a la humanidad
Prometeoren suaren lapurretaren euskal bertsioak gari ale bat du protagonista, ez lie bat. Jentilek edo Basajaunek zerealen laborantza sekretu gailena gisa gordetzen zuten, eta antzinako gizakiak haren mende bizi ziren naturak eskaria edo plangintzarik gabe ematen zuenaren mende.
Lehen haziak eskuratzea lortu zuen mutil azkarrak funtsean sinplea zen engainu baten bidez egin zuen: erraldoiari apustu egin zion haren gari pila gainetik salto egin zezakeela. Haren erdian nahita erortzean, alkandoraren azpian ezkutatuta atera zituen haziak dituen arropan itsatsi zitzaizkion.
Espezie oso baten patua aldatu zuen hazi bat
Erraldoiak lapurreta beranduegi aurkitu zuen, alea herriko soroetan jada ereina zegoenean eta mugarik ezagutzen ez duen indar berde horrekin kimatzen hasten zenean. Basoko jaunaren haserrea handia izan zen baina antzua: lurrak onartzen duena ezin da indarrez berreskuratu.
Gariaren lapurretak euskal mitologian adimena giza aurrerapenaren motor gisa ospatzen du, baina aurrerapen horrek kostu bat duela ere aitortzen du: jatorrizko inozentziaren galtzea. Laborantzetik aurrera euskal gizakiak ezin izan zuen mendia zeharkatu soilik, bere soroetara lotuta geratu zen horrek dakarren betebehar guztiekin.
