Iratiko oihana
Basandere Basajaunekin batera agintzen duen antzinako basoa.
Basandere
— Basoko anderea —
Dama basatia
Basandere Basoko Anderea da, Basajaunaren kide femeninoa euskal herriko oihanik sakonenetan. Mundu zibilizatuaren eta natura basatiaren arteko muga-zaindaria da, gizakien eta mendi menderatugabearen arteko elkarbizitza ahalbidetzen duen antzinako oreka zainduz.
Ederra eta beldurgarria aldi berean, euskal basoen espiritu librea gorpuzten du. Mendiko animalien babeslea da eta haien sekreturik sakonenak ezagutzen ditu, herben propietate sendagarrietatik hasi eta pagadien arteko biderik ezkutueneraino. Basajaunekin batera, oihan birjinaren bakea inork asalda ez dezan zelatatzen du.
Ezaugarriak eta atributuak
🌲Leku sakonen anderea
👸Edertasun basati eta itzela
🦌Animalien babeslea
💫Basajaunaren kidea
Lotutako lekuak
Gipuzkoako basoak
Basoko Anderearen presentzia somatzen den leku hostotsuak.
Aizkorri mendia
Basanderek eta hurbilekoak dituenek babestutako baso-tontorrak.
Informazio gehigarria
Etimologia
Basandere izena euskaratik dator: baso eta andere (andrea, emakumea). Basoko Jaunaren, Basajaunaren, kide femeninoa da.
Basandereak oihanik sakonenetan bizi diren emakume basati eta iletsu gisa deskribatzen dira. Mendiko animalien umeak zaintzen dituzte eta natura-harmonia babesten dute Basajaun kidearekin batera.
Sinbologia eta atributuak
- Natura basatia
- Emakumezkoen jakinduria
- Animalien babesa
- Askatasuna
Beste kultura batzuetako baliokidetzak
- Ninfak (Grezia)
- Basoko damak (Europa)
- Dryadeak (Zelta)
- Hulder (Nordikoa)
Lotutako kondairak
Basoko bikotea
Nola babesten dituzten Basanderek eta Basajaunek naturaren sekretuak.
Dama basatia
Artzainek Basoko Andere eder eta beldurgarriarekin izandako topoegiteak.
Animalien babeslea
Basanderearen iragatik zigortutako ehiztarien kondairak.
Debekatutako edertasuna
Basanderearen naturaz gaindiko edertasunak sorgindutako gizonen istorioak.
Basandere: Baso basatiaren andere subiranoa
Landare-isiltasuna burdinazko lege bihurtzen den bazter eskuraezinetan, Basandere (literalki, "Basoko Anderea") agertzen da, presentzia liluragarri eta beldurgarria. Askotan, Basajaunaren bertsio edo kide laguntzaile garrantzi gabeko gisa aurkeztu izan bada ere, euskal herriko antzinako sinesmenetan berebiziko autonomia eta indar propioa dauka.
Mendi-izakien artean, hark agintzen du eremu zeharkaezinetan, abeltzaintzako zelaietatik urrun eta natura birjina babestuz, non gizakiaren eskua intrusotzat hartzen duen.
Presentzia liluragarria eta leize-egoitzak
Barandiaranek Pirinioetako gailurretan jasotako kontakizunen arabera, Basanderearen itxura, Lamiak bezala, magnetismo ukaezinaren eta laborri antropologiko hutsaren artean banatzen da. Askotan deskribatzen da leize handien aurrean eserita, urrezko orraziekin bere ule luze eta distiratsua orrazten.
Gizaki hilkor batekin alderatuta, garaiera itzela du, eta hanken aldea Pirinioetako zelaietako erraldoi menderatugabeen ule sendo eta basatiz estalia izan ohi du.
Naturaren eta gizakiaren arteko muga zorrotza
Bere kide maskulinoa den Basajaunek gizakiekin rol batzuk partekatzeko joera bazuen ere (artzainen artaldeak otsoengandik babestuz edo nekazaritza eta burdingintzako sekretuak emanez), Basandereak oso gutxitan ezartzen du lotura positibo edo babeslerik gizakiekin.
Gogorki eta etsai agertzen da basoko flora edo fauna gupidarik gabe kaltetzen duten hilkorren aurka. Haren irudiak euskal folklorean zigor-moral bat ordezkatzen du, eta euskal naturaren ahots aldarrikatzaile eta emakumezkoena gorpuzten du.
