Iratiko oihana
Basanderek Basajaunarekin batera gobernatzen duen antzinako basoa.
Basandere
— Basoko anderea —
Dama basatia
Basandere Basoko anderea da, Basajaunaren emakumezko kidea Euskal Herriko oihanik sakonenetan. Mundu zibilizatuaren eta natura basatiaren arteko muga-zaindaria da, gizakien eta mendi menderatugabearen arteko elkarbizitza ahalbidetzen duen antzinako oreka zainduz.
Ederra eta beldurgarria aldi berean, euskal basoen izpiritu librea gorpuzten du. Mendiko animalien babeslea da eta haien sekreturik sakonenak ezagutzen ditu, belarren propietate sendagarrietatik hasi eta pagadien arteko biderik ezkutueneraino. Basajaunarekin batera, oihan birjinaren bakea inork asalda ez dezan zelatatzen du.
Ezaugarriak eta atributuak
🌲Leku sakonen anderea
👸Edertasun basati eta itzela
🦌Animalien babeslea
💫Basajaunaren kidea
Lotutako lekuak
Gipuzkoako basoak
Basoko anderearen presentzia somatzen den leku hostotsuak.
Aizkorri mendia
Basanderek eta bere kideek babestutako baso-tontorrak.
Informazio gehigarria
Etimologia
Basandere izena euskaratik dator: baso (basoa) eta andere (andrea, emakumea). Basajaunaren, Basoko jaunaren, emakumezko baliokidea da.
Basandereak oihanik sakonenetan bizi diren emakume basati eta iletsu gisa deskribatzen dira. Mendiko animalien kumeak zaintzen dituzte eta naturaren harmonia babesten dute Basajaun kidearekin batera.
Sinbologia eta atributuak
- Natura basatia
- Emakumezkoen jakinduria
- Animalien babesa
- Askatasuna
Beste kultura batzuetako baliokidetzak
- Ninfak (Grezia)
- Basoko damak (Europa)
- Dryadeak (zelta)
- Hulder (nordikoa)
Lotutako kondairak
Basoko bikotea
Nola babesten dituzten Basanderek eta Basajaunek naturaren sekretuak.
Dama basatia
Artzainek Basoko andere eder eta beldurgarriarekin izandako topaketak.
Animalien babeslea
Basanderearen haserreak zigortutako ehiztarien kondairak.
Debekatutako edertasuna
Basanderearen naturaz gaindiko edertasunak sorgindutako gizonen istorioak.
Basandere: baso basatiaren andere subiranoa
Landare-isiltasuna burdinazko lege bihurtzen den bazter eskuraezinetan, Basandere agertzen da, literalki "Basoko anderea", presentzia liluragarri eta beldurgarria. Askotan Basajaunaren bertsio edo kide laguntzaile soil gisa aurkeztu izan bada ere, Euskal Herriko antzinako sinesmenetan berebiziko autonomia eta indar propioa dauka.
Mendi-izakien artean, hark agintzen du eremu zeharkaezinetan, abeltzaintzako zelaietatik urrun. Natura birjina babesten du, gizakiaren eskua han intrusotzat hartzen baita.
Presentzia liluragarria eta leize-egoitzak
Barandiaranek Pirinioetako gailurretan jasotako kontakizunen arabera, Basanderearen itxura, Lamiak bezala, magnetismo ukaezinaren eta laborri antropologiko hutsaren artean banatzen da. Askotan leize handien aurrean eserita deskribatzen da, urrezko orraziekin bere ile luze eta distiratsua orrazten.
Gizaki hilkor batekin alderatuta, garaiera itzela du, eta hanken aldea Pirinioetako zelaietako erraldoi menderatugabeen ile sendo eta basatiz estalia izan ohi du.
Naturaren eta gizakiaren arteko muga zorrotza
Bere gizonezko kidea den Basajaunek gizakiekin rol batzuk partekatzeko joera bazuen ere, artzainen artaldeak otsoengandik babestuz edo nekazaritza eta burdingintzako sekretuak emanez, Basandereak oso gutxitan ezartzen du lotura positibo edo babeslerik gizakiekin.
Gogorki eta etsai agertzen da basoko flora edo fauna gupidarik gabe kaltetzen duten hilkorren aurka. Haren irudiak euskal folklorean zigor-moral bat ordezkatzen du, eta euskal naturaren emakumezko ahots aldarrikatzaile gordinena gorpuzten du.
