Iratiko oihana
Basandere bere izakiekin bizi den basorik antzinakoena.
Andre basatia
— Basoko izakien andrea —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko baso sakonak
- • Izena euskaraz: Basanderea
- • Izakiak: Basandere, basoko animaliak
- • Motiboak: natura, babesa, edertasuna
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Zaharrek diotenez, basoaren sakonenean, eguzkiaren argia doi-doi sartzen den tokian eta goroldioak mendeetako harriak estaltzen dituen lekuan, Basandere bizi da, andre basatia. Basajaunaren bikotea da, baina hark artzainen artaldeak babesten dituen bitartean, honek inoiz jaberik izango ez duten izaki basatiak zaintzen ditu.
Haren urre koloreko ileak udazkeneko eguzkiak bezala egiten du distira, eta hain luzea da non basoko lurra ukitzen baitu oinez dabilenean. Oreinek haren eskutik jaten dute, otsoek txakur leialek bezala jarraitzen diote, eta sugeak ere bidetik baztertzen dira hura pasatzen uzteko. Animalia basati bakar batek ere ez dio beldurrik, bera baita haien ama, haien zaindaria eta sakratuarekin duten lotura.
Basoan gehiegi barneratu zen ehiztari batek ikusi zuen behin, erreka garden batean bainatzen ari zela. Haren edertasun naturaz gaindikoak hain liluratuta utzi zuen, non etxera itzultzeko bidea ahaztu baitzuen. Hiru egun eta hiru gau ibili zen oinez, zuhaitz artean haren barrearen oihartzunari jarraituz, harik eta hark erruki izan eta basoaren mugaraino gidatu zuen arte.
Harrezkero, ehiztariak ez zuen sekula gehiago bere arkua animaliaren baten aurka altxa. Basanderen begietan basoko izaki guztien arima ikusi zuela esaten zuen, eta haiek hiltzea haren zati bat hiltzea bezala zela. Zaharra eta bakean hil zen, bere ondotik inoiz alde egin ez zuten katu eta txakurrez inguratuta.
Basandere: Oihaneko andrea
Basandere, basoko andrea, animalia guztien babesle boteretsua da. Haren borondatea legea da baso sakonetan. Naturaren indar gordina eta amatiarra pertsonifikatzen du, bizitzaren zikloa eta basatasunaren edertasuna ordezkatuz.
Ehiztariak ere beretzat hartu eta babesle bihurtzeko gai da, izaki guztiekiko errukia eta lotura erakutsiz. Basoaren sakonean bizi den jainkotasun honek naturarekiko gure harreman sakratua gogorarazten digu.
Ekaitzaren zartada eta ama-besarkada oparoa
Bere izaera bikoitzari esker, ekaitz suntsitzaileak bidal ditzake profanatzaileengana, baina baita euri ongarria ere pertsona on eta errespetuzkoengana. Lurraren eta animalien zaindari gisa, biziaren eta heriotzaren zikloak zaintzen ditu.
Gaur egun oraindik ere, haren oroitzapenak bizirik jarraitzen du baso sakonetan, animaliekiko errespetuaren eta naturarekiko lotura zaharraren parte gisa.
