Iratiko oihana
Europako pagadirik handienetakoa, basoko bikotearen bizileku legendarioa.
Basoko Bikotea
— Basandere eta Basajaun, naturaren sekretuen zaindariak —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko baso sakonak
- • Izena euskaraz: Basoko bikotea
- • Izakiak: Basandere, Basajaun
- • Motiboak: babesa, oreka, dualtasuna
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Basoaren sakontasunean Basajaun eta Basandere bikote gisa bizi direla esaten dute kondairek. Erraldoi iletsu eta indartsu hauek oihanetako bakea eta oreka zaintzen dute mendeen dekursoan bidean menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi menderako.
Basoko bikoteak animalia eta landare guztien hizkuntza ezagutzen du. Haien baimenik gabe ez da zuhaitzik botatzen ezta ehizarik egiten, bestela haien orroak mendiak dardararaziko dituela ziur gaude asaben berritzeko aspaldi uneoro haranetan barrena menderako biderako.
Artzain batek basoan bere artaldea galdu zuenean, Basajaun eta Basanderek lagundu zioten. Emakumeak belar sendagarriak eman zizkion eta gizonak ardiak kofatu seguru batera eraman zituen ekaitza hasi baino lehen jolas artean menderako biderako asmoz.
Baso-bikotearen mitoak Naturaren osotasuna eta zaindari leialen figura ordezkatzen du. Haiek gogorarazten digute basoa ez dela gure jabetza, zaintzeko jaso dugun altxor bat baizik, haien presentzia beti senti daitekeelarik gure asaben oroimenean menderako biderako.
Mari y Sugaar: la unión de la tierra y la serpiente
Ekaitz gauetan, tximistak haritzak arrakalatzen dituenean eta euriak maldak gupidagabe bustitzen dituenean, euskal tradizioak topaketa baten seinalea ikusten zuen. Mari, gailurretako dama, eta Sugaar, lurraren barruan bizi den sugea, gau horietan elkartzen ziren eguraldi-fenomeno bortitzenak sortzeko.
Haien harremana ez zen Mediterraneoko jainko ezkontideen modukoa, barea eta iraunkorra tenplu marmolizatuetan. Harreman aldizkakoa eta tormentotsua zen, topaketa bakoitzak zeruan eta lurrean bere aztarna uzten zuen bezain indartsua. Ekaitza ez zen istripu meteorologiko bat, baizik eta jatorrizko pasio horren ikusaraztea.
Mendiko seme-alabak eta lurpeko sugea
Mari eta Sugaarren batasunetik Atarrabi eta Mikelats bezalako entitateak jaiotzen ziren bertsio batzuen arabera, euskal mitologian ongia eta gaizkia pertsonifikatzen zituzten izakiak. Tximistaren eta sugearen seme-alaba hauek gurasoen izaera bikoitza jaraunsten zuten, babesteko edo suntsitzeko gai zirenak zirkunstantzien arabera.
Mari-Sugaar bikote kosmikoak unibertsoaren oinarrizko tentsio sortzailea irudikatzen du euskal pentsamendu mitikoan. Zeruak eta lurpekoak, ikusgarria dena eta ezkutukoa denak, elkar behar dute bizitza existitu ahal izateko. Haien aldizkako topaketa ekaitztsurik gabe, lurra antzu geratuko litzateke eta denbora gelditu.
