Iratiko oihana
Europako pagadirik handienetakoa, basoko bikotearen bizileku legendarioa.
Basoko Bikotea
— Basandere eta Basajaun, naturaren sekretuen zaindariak —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko baso sakonak
- • Izena euskaraz: Basoko bikotea
- • Izakiak: Basandere, Basajaun
- • Motiboak: babesa, oreka, dualtasuna
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Euskal pagadien sakon ilunenetan, eguzkiaren argia hostotza trinkoaren artean ozta-ozta sartzen den lekuan, mundu naturalaren oreka zaintzen duen antzinako bikote bat bizi da. Basajaun, Basoko Jauna, eta Basandere, Basoko Andrea, elkarrekin dira mendiko izakien gaineko nagusi aspaldiko garaietatik.
Tradizioak kontatzen duenez, Basajaunek basoaren mugak zeharkatzen ditu egunez, intrusorik bere eremuen bakea nahastera sar ez dadin. Bere txistu bereizgarriarekin, hurbiltzen diren ekaitzen berri ematen die artzainei, eta artaldeak otso eta hartzetatik babesten ditu. Zaindari zorrotza baina zuzena da, beldurtua eta errespetatua neurri berean.
Basanderek, bitartean, basoaren bihotza zaintzen du: animalia basatien kumeak, oreinek edaten duten iturri sekretuak eta sendabelarrak loratzen diren soilgune ezkutuak. Bere edertasun basatiak sorgindu du bere eremuetan gehiegi sartu den ehiztari bat baino gehiago, eta etxerako bidea galdu dute.
Elkarrekin mantentzen dute natura hezigaitzaren eta haren ertzetan bizi diren gizakien arteko antzinako ituna. Basoaren mugak errespetatzen dituztenek babesa jasotzen dute. Haiek profanatzen dituztenek Mendiko Jaunen haserre bateratua ezagutzen dute. Zaharrenek diote ilargirik gabeko gauetan entzun daitekeela haien elkarrizketa euskararen aurreko hizkuntza batean, lurraren beraren lehen hizkuntzan.
Basoko bikotea eta mendiaren oreka bizia
Basandere eta Basajaun ez dira basoan elkarren ondoan agertzen diren bi figura soilik. Bien artean mendiko bizitzaren antolaketa osoa irudikatzen dute: zaintza, muga, emankortasuna, abisua eta isiltasuna. Haien presentziak gogorarazten du basoa ez dela baliabide hutsa, arauak eta memoria dituen mundu bat baizik.
Basajaunek kanpoko ertzak zaintzen ditu eta gizakiak arriskuaz ohartarazten ditu. Basanderek barneko sekretuak gordetzen ditu, sendabelarrak, iturriak eta animalien babeslekuak. Bata gabe bestea osatu gabe geratzen da, eta bikote horren oreka da basoak bere indarra galtzen ez duela azaltzen duen giltza mitikoa.
Muga errespetatzen duenak bidea aurkitzen du
Kondaira honek mendiaren mugak ez direla mapa batean marraztutako lerroak erakusten du. Gizakiak zeharkatu ahal duenaren eta profanatu behar ez duenaren arteko bereizketa dira. Horregatik ehiztari batzuk galtzen dira eta artzain batzuk, berriz, ekaitzetik garaiz itzultzen dira.
Basoko bikoteak gizakiaren eta natura basatiaren arteko harreman neurtua proposatzen du. Mendia ez da etsai bat, baina ezta menderatzeko gauza bat ere. Entzuten dakienak babesa jasotzen du, eta harrokeriaz sartzen denak basoaren erantzuna aurkitzen du.
