Tartaloren koba
Ziklopeak artzainari eraztun madarikatua eskaini zion lekua.
Eraztun madarikatua
— Ziklopeak bere presoentzat prestatutako tranpa —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Tartaloren koba, euskal mendiak
- • Izena euskaraz: Eraztun madarikatua
- • Izakiak: Tartalo, artzain azkarra
- • Motiboak: tranpa, eraztuna, asmamena, sakrifizioa
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Artzain gazteak Tartalo ziri gori batekin itsutzea lortu zuenean, ziklope haserretuak estrategiaz aldatzea erabaki zuen. Ahots eztiarekin eta apaltasun itxurarekin, bake-opari bat eskaini zion: urre distiratsuko eraztun eder bat. "Hartu harrapatu zaitudalako barkamen gisa", esan zuen erraldoiak. "Magikoa da eta betiko zorte ona ekarriko dizu".
Artzain gazteak, mesfidati baina urrearen dirdirak limurtuta, eraztuna hatzean jarri zuen. Une horretan bertan, eraztuna ahots zorrotz eta etengabearekin oihukatzen hasi zen: "Hemen nago! Hemen nago!" Soinua kobazulo osoan zehar zabaltzen zen, bere kokapen zehatza munstro itsuari adieraziz.
Tartalo, soinu traidoreak gidatuta, artzainaren gainera bota zen, eta honek doi-doi lortu zuen haren esku erraldoiak saihestea. Gaztea eraztuna kentzen saiatu zen etsipenez, baina hatzera itsatsita zegoen bere haragi propioaren parte izango balitz bezala. Ezin zen inola ere kendu.
Aukera bakar bat geratzen zitzaion: gerrian zeraman aiztoarekin, hatz nagia moztu zuen kolpe bakarrez eta eraztun oihularia hurbileko amildegi batera bota zuen. Tartalo soinuaren atzetik abiatu zen eta hondorik gabeko leizera erori zen. Artzainak, odolduta baina garaile, munstroa garaitu zuen haren tranpa propioa haren aurka erabiliz.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- W. Webster: Basque Legends
- Euskal Herriko ahozko tradizioa
Tartalo eta eraztun salatzailea
Kobazulo hotz, isil eta harritsuetan babestuta agertzen da Tartalo, euskal kontakizunetako ziklope beldurgarria. Gazte galduak harrapatzeko darabilen tranparik krudelena opari distiratsu baten itxura hartzen duen eraztun magikoa da.
Harrituta eta itsututa, gazte xaloek urrezko eraztuna hatzean jartzea onartzen dute, kobazulo malkartsu eta hezetik libre aterako direla sinetsita.
"Hemen nago" oihartzun salatzailea
Eraztun sorginduak bizia hartzen du eta ahots naturaz gaindiko batez bere kokapena salatzen du behin eta berriz. Urre traidore horrek iheslaria agerian uzten du begi bakarreko erraldoiaren aurrean.
Bere hatza moztuz, gazteak eraztun gorrotagarria amildegi sakon eta ilunera botatzea lortzen du. Tartalok soinuari jarraitzen dio, eta bere tranpak berak eramaten du hondamendira.
