Mendebaldeko Pirinioak
Tartaloak beren kobetan bizi diren lekua.
Euskal Ziklotea
— Tartalo, gizakiak jaten dituen begi bakarreko erraldoia —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Euskal Pirinioetako kobak
- • Izena euskaraz:Euskal ziklopea
- • Izakiak:Tartalo, harrapatutako gizakiak
- • Motiboak:begi bakarra, erralaoia, irentzailea, asmamena
- • Kronologia:Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Tartalo euskal ziklopea da, kopeta erdian begi bakarra duen erraldoia, Pirinioetako kofatu sakon eta ilunenetan bizi dena. Homero-ren Odiseako Polifemo ziklopearekin duen antzekotasunak folklorearen ikertzaileak mendeetan zehar liluratu ditu.
Bi mitoen arteko antzekotasunak harrigarriak dira: biak ardi-artzain bakartiak dira, biak urrutiko kofatuetan bizi dira, biek beren bidean gurutzatzen diren gizakiak gupidarik gabe jaten dituzte. Eta bi tradizioetan, heroiak munstroa itsutuz eta ardi baten sabelan ezkutatuta ihesi egiten du.
Mitoa Grezia antikotik Pirinioetaraino bidaiatu zuela itsasgizonekin Mediterraneotik merkataritzan ari zirela? Edo euskal mitoa zaharragoa ote da, eta Homero izan zen euskal kostaldeetara nabigatzen zuten itsasgizonei entzun zien istorioa moldatu zuena?
Ikertzaileek eztabaidatzen jarraitzen dute, baina ziur dena da Tartalo euskal herriaren memorian bizirik dagoen presentzia dela, begi bakarreko erraldoiak bizi ziren mendiak bezain errealak ziren antzinako garaien gogorarazlea.
Lotutako lekuak
Koba sakonak
Ziklopeen bizileku ilunak.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- J. Caro Baroja: Algunos mitos españoles
- Tradición oral de Navarra y Zuberoa
Tartalo: Begi bakarreko erraldoia
Pirinioetako gailur malkartsuetan, Tartalo ziklopeak artzain bakartiak beldurtzen zituen. Bere itsusitasun harrigarria eta gose asezina direla eta, euskal mitologiako amesgaiztorik ezagunena bihurtu da.
Gizakiak bere kobara arrastaka eramanez, sarrera harri erraldoiekin ixten zuen, ihesbiderik ez uzteko. Beldurrezko gunea zen haren koba, inor bizirik irteten ez zen tokia, haren oihartzun odoltsuek mendiak betetzen zituztelarik.
Bestia erraldoia garaituz adimen hilezkorrekin
Indarrez monstruoa garaitzea ezineza zenez, harrapatutako gazteek beren argitasuna eta sen bizia erabili behar izan zuten bizirik ateratzeko, Tartaloren tamaina kolosala beren abantaila bihurtuz.
Ziklopea itsutuz edo ardi baten lanean gordeta ihes eginez, gizakiaren adimenak indar gordina menderatzen duela erakutsi zuten kondairek. Tartaloren toskotasunak ezin du ezer egin gizakiaren astuziaren aurrean.
