Mendebaldeko Pirinioak
Tartalo bere kobetan bizi omen den eremua.
Tartalorengandik ihes egin zuen artzaina
— Tartalo, gizakiak jaten dituen begi bakarreko erraldoia —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Euskal Pirinioetako kobak
- • Izena euskaraz:Euskal ziklopea
- • Izakiak:Tartalo, harrapatutako gizakiak
- • Motiboak:begi bakarra, erraldoia, gizon-jalea, asmamena
- • Kronologia:Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Tartalo euskal ziklopea da, kopeta erdian begi bakarra duen erraldoia, Pirinioetako kobazulo sakon eta ilunenetan bizi dena. Homeroren Odiseako Polifemo ziklopearekin duen antzekotasunak folklorearen ikertzaileak mendeetan zehar liluratu ditu.
Bi mitoen arteko antzekotasunak harrigarriak dira: biak ardi-artzain bakartiak dira, biak urrutiko kobazuloetan bizi dira, eta biek beren bidean gurutzatzen diren gizakiak gupidarik gabe jaten dituzte. Bi tradizioetan, heroiak munstroa itsutuz eta ardi baten sabelpean ezkutatuta ihes egiten du.
Mitoa Grezia antikotik Pirinioetaraino iritsi ote zen Mediterraneoan merkataritzan ibiltzen ziren itsasgizonekin? Edo euskal mitoa zaharragoa ote da, eta Homero izan ote zen euskal kostaldera nabigatzen zuten itsasgizonei entzundako istorioa moldatu zuena?
Ikertzaileek eztabaidatzen jarraitzen dute, baina ziur dena da Tartalo euskal herriaren memorian bizirik dagoen presentzia dela, begi bakarreko erraldoiak bizi ziren mendiak bezain errealak zirela sinesten zen garai urrunen oroitzapena.
Lotutako lekuak
Koba sakonak
Ziklopeen bizileku ilunak.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- J. Caro Baroja: Algunos mitos españoles
- Nafarroako eta Zuberoako ahozko tradizioa
Tartalo: Begi bakarreko erraldoia
Pirinioetako gailur malkartsuetan, Tartalo ziklopeak artzain bakartiak beldurtzen zituen. Bere itsusitasun harrigarria eta gose asezina direla eta, euskal mitologiako amesgaiztorik ezagunena bihurtu da.
Gizakiak bere kobara arrastaka eramanez, sarrera harri erraldoiekin ixten zuen, ihesbiderik ez uzteko. Beldurrezko gunea zen haren koba, inor bizirik irteten ez zen tokia, haren oihartzun odoltsuek mendiak betetzen zituztelarik.
Piztia erraldoia adimen txiki baina biziari esker garaituz
Indarrez munstroa garaitzea ezinezkoa zenez, harrapatutako gazteek beren argitasuna eta sen bizia erabili behar izan zuten bizirik ateratzeko, Tartaloren tamaina kolosala beren abantaila bihurtuz.
Ziklopea itsutuz edo ardi baten sabelpean gordeta ihes eginez, gizakiaren adimenak indar gordina menderatzen duela erakutsi zuten kondairek. Tartaloren trakestasunak ezin du ezer egin gizakiaren azkartasunaren aurrean.
