Euskal Herriko mendiak
Jentilek beren monumentuak eraiki zituzten lekuak.
Erraldoien aroa
— Jentilek lurra gobernatzen zuten garaia —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Euskal Herri osoa
- • Izena euskaraz:Erraldoien aroa
- • Izakiak:Jentilak, lehen gizakiak
- • Motiboak:garai mitikoa, elkarbizitza, gainbehera, jakinduria
- • Kronologia:Kristautasun aurreko garaia
Kondaira
Gizaki txikiek mendi hauek bete baino lehen, Jentilak lur eta zeruaren jaun eta jabe ziren. Indar ikaragarriko erraldoiak ziren, eta harriak mendiz mendi jaurtitzen zituzten harri-koskor hutsak balira bezala. Haiek eraiki omen zituzten gaur egun oraindik zutik dauden trikuharriak eta zutarriak.
Lehen gizakiak koloso horien itzalean bizi ziren, begirunezko beldurrez haien balentria ezinezkoei so eginez. Jentilek hilkorrek nekez irudika zitzaketen sekretuak ezagutzen zituzten: itzaltzen ez den sua, harri gogorretik sortzen den metala, eta lur ilunetik hazten den alea.
Baina egun batean argi ezezagun bat agertu zen ekialdeko zeruan. Jentilen artean jakintsuenek seinalea ezagutu zuten: lur gaineko haien garaia amaitzera zihoan, eta aro berri bat hasteko zorian zegoen.
Banan-banan, erraldoiak beraiek eraikitako trikuharrien azpira erretiratu ziren, lur azaletik betiko desagertuz. Bakar bat geratu zen atzean: Olentzero, Jentilen azkena, negu bakoitzean haurrei ikatza ekartzen diena erraldoien garai haren oroigarri gisa.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- J. Caro Baroja: Algunos mitos españoles
- Euskal Herriko ahozko tradizioa
Jentilak: Pirinioetako kolosoak
Jentilak euskal mendietan bizi izan ziren antzinako erraldoiak dira, gure herriaren kulturaren oinarriak ezarri zituztenak. Haien garaia indar eta jakinduria handikoa izan zen.
Haien indar harrigarriak azalpena ematen zien trikuharri, zutarri eta harri handiei. Gizakien aurreko mundu baten arrasto gisa ulertu ziren, oraindik paisaian ikus daitezkeen aztarna handiak.
Kixmiren seinalea eta garai zaharraren amaiera
Kondairak dioenez, Kixmiren etorrerak erraldoien amaiera ekarri zuen, eta haiek trikuharrietan ezkutatu ziren betiko.
Erraldoien aroaren amaierak garai zaharraren itxiera eta aro berri baten hasiera adierazten du. Kondairak ez du soilik galera kontatzen, baizik eta memoria baten jarraipena ere bai.
