Euskal Herriko gailurrak
Jentilek harriak botatzen zituzten lekuak.
Harri-jaurtitzaileak
— Lehen erraldoien indar neurrigabea —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko mendiak
- • Izena euskaraz: Harri-jaurtitzaileak
- • Izakiak: Jentilak
- • Motiboak: indarra, jolasa, megalitoak, lehia
- • Kronologia: Historiaurreko ahozko tradizioa
Kondaira
Jentilek halako indarra zuten, non harri erraldoiak mendi batetik bestera jaurti baitzitzaketen, ibaiko harribil arruntak balira bezala. Gizakientzat mugitu ezinezko harkaitzak zirenak jolaserako baloiak ziren hasierako erraldoi haientzat.
Euskal Herriko leku askotan badira zerutik eroriak diruditen harkaitz erraldoiak, modu naturalean iristea ezinezkoa dirudien tokietan kokatuak. Tradizioak azaltzen du Jentilek jaurtitako harriak direla, indarra eta punteria neurtzeko lehiaketetan botatakoak.
Bi erraldoik, aurrez aurreko gailurretan jarrita, nork urrunago jaurtiko zuen apustu egiten zuten, eta harriak tarteko haranetan erortzen ziren, gaur arte han geratuz. Kondaira batzuek diote trikuharriak Jentilek udako arratsaldeetan pilotan aritzeko erabiltzen zituzten harriak direla.
Zutarriak, berriz, lurraldeen mugak markatzeko edo beren jokoetako garaipenak adierazteko lurrean iltzatzen zituzten harriak omen dira. Horrela, euskal paisaia osoa gizonak iritsi aurretik lur hauetan bizi izan ziren erraldoien jolas eta lanek markatua dago.
Lotutako lekuak
Monumentu megalitikoak
Erraldoien jolasetako harrizko aztarnak.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- J. Caro Baroja: Algunos mitos españoles
- Euskal Herriko ahozko tradizioa
Paisaia harrika zizelkatu zuten erraldoiak
Euskal mendi batzuek hain harkaitz formazio bitxi eta ikusgarriak dituzte, non herri-irudimenak mendeetan zehar azalpen geologiko asebetegarririk gabe gorde baitzituen. Folkloreak eman zuen erantzuna zuzena eta adierazkorra izan zen: erraldoiek jaurti zituzten hara beren jokoetan edo gatazka epikoetan.
Jentilak eta neurriz kanpoko beste izaki batzuk elkarri erronka egiten aritzen ziren, harriak gailur batetik bestera jaurtiz kirol moduan. Helmugara iristen ez zirenak edo bidetik desbideratzen zirenak erortzen ziren tokian iltzatuta geratzen ziren, Kantauri aldeko haranen profila eratuz.
Lurraldeari forma eman zion antzinako jokoa
Paisaiaren azalpen mitiko honek oihartzun sakona du gaur egungo euskal herri-kiroletan, non harrien eta enborren jaurtiketa edo altxatzea oraindik ere diziplina indartsu eta ospatua den. Harri jasotzaileak harlauza izugarri bat altxatzen duenean, jakin gabe, erraldoi sortzaileen lehen keinua errepikatzen ari da.
Euskal kulturak hari bat aurkitu zuen geografiaren, mitoaren eta kirolaren artean, eta herri gutxik jakin dute lotura hori hain bizirik mantentzen. Harri jasotzaileen lehiaketa bakoitza, nolabait, lurralde menditsua lehen aldiz moldatu zuten izaki haiei egindako omenaldi inkontzientea ere bada.
