Pirinioetako kobak
Tartalo bizi zen gordelekuak ahozko tradizioaren arabera.
Gazte zuhurra
— Nola engainatu begi bakarreko ziklopea —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Euskal mendietako kobak
- • Izakiak:Tartalo, artzain gaztea
- • Motiboak:asmamena, ihesa, itsutasuna
- • Izena euskaraz:Gazte azkarra
- • Kronologia:Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Artzain gazte bat ekaitzetik babestu zen koba sakon batean, koba hura Tartalo begi bakarreko erraldoi izugarriaren gordelekua zela jakin gabe. Ziklopea itzuli zenean, ehun gizonek ere mugitu ezingo luketen harri batekin itxi zuen sarrera. Artzainak berehala ulertu zuen euskal mendietako tranparik hilgarrienean erori zela.
Artzainak ikusi zuen Tartalok bere lagunak banan-banan irensten zituela, gauero biktima bat aukeratuz izuaren negar artean. Baina erraldoia munstroen lo astunean zegoen bitartean, gazteak makila bat zorroztu zuen isilean. Tartalok ardoa eskatu zionean, gazteak pitxerra pitxerraren atzetik eman zion, erraldoia mozkor-loan erori zen arte. Orduan, makila goria sartu zion begi bakarrean.
Itsu eta amorruz, Tartalo sarreraren ondoan eseri zen irteten zen ardi bakoitza ukitzeko, artzaina harrapatu nahian haien bizkar iletsuak haztatuz. Baina gaztea ahari handienaren sabelpean lotu zen, eta horrela ihes egin zuen erraldoiak animaliaren bizkarra alferrik ukitzen zuen bitartean, harrapakina azpian zintzilik zihoala imajinatu gabe.
Istorio hau baserrietan kontatzen da asmamenak indarra garaitzen duela erakusteko. Ahulenak ere boteretsuena menderatu dezake, lasai egoten bada eta etsaiaren ahuleziak behatzen baditu. Artzain hura tokiko heroi bihurtu zen, eta haren historia belaunaldiz belaunaldi igaro da mendeetan zehar.
Lotutako lekuak
Goi-larreak
Artzainek ekaitzetan babesa bilatzen zuten lekuak.
Lotutako izakiak
Iturriak
- J.M. Barandiaran: Mitología Vasca
Hitz zehatz batekin erraldoia garaitu zuen mutila
Euskal istorioetan, adimenak ez du indar gordinaren aurrean galtzen, baldin eta duenak une egokian erabiltzeko adina lasaitasun badu. Kondaira honetako gazte zuhurra ez zen gihartsua, ezta arma boteretsuen jabe ere. Erraldoiak ikusten ez zuena ikusteko gai zen burua zuen.
Izaki erraldoiak irabaztea ezinezkoa zirudien apustua proposatu zionean, mutilak ez zion erronkari uko egin eta ez zuen ihes egin. Baldintzak arretaz entzun zituen, tranparen ahulgunea bilatu zuen eta erraldoiak bereen aurrean barregarri geratu gabe baztertu ezin zuen erantzuna eman zuen.
Odolik eta negar-zotinik behar izan ez zuen garaipena
Amaiera indarkeriarik gabe iritsi zen, erraldoiak bere porrota onartuta, euria bustia dela onartzen den naturaltasun berarekin. Mutilak behar zuena lortu zuen, eskerrak eman eta bere herrira itzuli zen, harrokeriarik egin gabe eta garaitua umiliatu gabe.
Euskal ahozko tradizioan ugaria den kontakizun mota honek jokabide kode oso zehatza transmititzen du: benetako garaipenak ez du krudela izan beharrik. Asmamenarekin irabaztea eta kortesiaz alde egitea mendiko indarrekin bizitzeko oreka ulertzen duenaren ezaugarria da.
