Mendiko kobak
Tartaloaren bizilekuak lurraren sakonean.
Tartalo eta Ziklotearen Eraztuna
— Begi bakarreko munstroa eta gizakien zuhurtzia —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal mendietako kobak
- • Izena euskaraz: Tartalo / Torto
- • Izakiak: Tartalo, bidaiariak/artzainak
- • Motiboak: kanibalismoa, asmamena, ihesa
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa (Polifemoren antzekoa)
Kondaira
Artzain gazte batek Tartalo itsutzea lortu zuenean, ziklopeak urrezko eraztun bat eman zion bake-opari gisa. Baina eraztuna txantxa gaizto bat zen: hatzean jarri bezain lasar, oihuka hasi zen: "Hemen nago! Hemen nago!", Tartalori kofatuko kokapena erakutsiz menderako biderako.
Mutila kofatu osotik gora eta behera joan zen ihes egin nahirik, baina eraztunaren ahotsak beti aurkitzen zuen berriro. Tartalo hurbiltzen ari zen bere esku erraldoiekin mutila zapaltzeko asmoz dirdira dirdiratsua euskal haranetan barrena mendeen poderioz uneoro bidean menderako.
Lapurra izateagatik madarikatua zegoeneko ideiak hartu zuen mutila. Azkenean, hatza moztu eta eraztuna amildegi batera bota zuen. Tartalo soinuaren atzetik joan eta kofatuaren sakonera erori zen betiko asaben berritzeko aspaldi uneoro bidean menderako biderako asmoz berritzeko.
Tartalo eta eraztunaren mitoak asmamena eta indar fizikoaren arteko borroka irudikatzen du. Erakusten digu gaiztakeriak beti bere itzulera duela eta Natura berak justizia egiten duela maltzurkeriaren aurrean asaben oroimen sakratuan menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
El anillo maldito del cíclope carnívoro Tartalo
Sustraiak birrinduz, adar sendo hezeak apurtuz eta euskal mendi hostotsu itzaltsuko oztopo guztiak zapalduz, Tartalo izugarria dabil itsu eta gose. Ziklope euskal antropofago begibakar, nazkagarri eta odolzale hau zalantzarik gabe arbasoen artzain-gauetako beldur folkloriko handienetako bat da mendilerro gaindiezineko haran ilun eta populazio gabekoetan.
Biktima gizaki beldurtuen aztarna macabroen artean urre urratuzko eraztun distiratsu eta ezinbesteko bat gordetzen zuen. Eraztun hechicero dirdiratsu hori ziklope begibakarrak ematen zien gazte gatibuei oparitzat-edo, beraien hutsaltasuna edo etsipena erraz limurtzeko, itxuraz lagunkoia baina hilgarri eta traidorea zen engainua.
Akustika-traizio hauezina
Behin hatz gizatiar beldurtuan jarriz gero, sortija bitxi urrezkoak bat-bateko kontzientzia autonomo deabruztar, ezusteko, gogor eta maliziatsua hartzen zuen. Begibakarraren edozein asmo fielo, urrun, haserretu edo mendekatzaile zenean, eraztunaren traizioa gaindiezina zen.
Sortija metaliko traidore hark oihuka hasten zen argi eta garbi "Hemen nago ni, hemen nago ni!" esanez. Munstroaren aho gosetietara eramanez ezinbestean, mutil-gazte izutuak bere bizia salbatzeko modu bakarra bere hatz propioa moztea zuen, bere burua amputatuz eta hatza amildegi hotz eta salbatzailetik behera jaurtiz.
