Mendiko kobak
Tartaloaren bizilekuak lurraren sakonean.
Tartalo eta Ziklotearen Eraztuna
— Begi bakarreko munstroa eta gizakien zuhurtzia —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal mendietako kobak
- • Izena euskaraz: Tartalo / Torto
- • Izakiak: Tartalo, bidaiariak/artzainak
- • Motiboak: kanibalismoa, asmamena, ihesa
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa (Polifemoren antzekoa)
Kondaira
Tartalo begi bakarreko erraldoia zen, mendietako kobetan bizi zena. Greziako Polifemoren antzera, bidaiariak eta artzainak harrapatzen zituen gero jateko. Bekokiaren erdian zuen begi handiak haren gordelekuko iluntasunean distira egiten zuen.
Behin batean, Tartalok artzain gazte bat harrapatu eta beste preso batzuekin batera koban itxi zuen. Baina mutila azkarra zen eta plan bat asmatu zuen. Ziklopea lo zegoela, burdinazko erretilu bat sutan berotu zuen goritu arte, eta begi bakarrean sartu zion, itsu utziz.
Artzaina ihes egiten saiatu zen, baina lehenago Tartalok eraztun magiko bat oparitu zion. Gazteak hatzean jarri zuenean, eraztuna etengabe oihuka hasi zen: "Hemen nago! Hemen nago!". Ziklope itsuak, soinua jarraituz, etenik gabe segitu zion bere harrapakinari.
Hatza moztu eta amildegi batera jaurtita bakarrik lortu zuen artzainak objektu madarikatu hartatik libratzea eta bizirik ihes egitea. Kondairak erakusten du asmamenak indarra gaindi dezakeela, baina munstroen opariak onartzearen arriskuez ere ohartarazten du.
Tartalo ziklope haragijalearen eraztun madarikatua
Goroldioak urratuz, adar heze handiak hautsiz eta Kantauri aldeko mendi basati hostotsuko oztopo guztiak zapalduz, Tartalo erraldoia itsu eta gose dabil oihuka. Begi bakarreko euskal ziklope antropofago, nazkagarri eta odolzale hau artzain-gau zaharren beldur folkloriko handienetako bat da haran ilun eta bakartuetan.
Bere biktima beldurtuen hondarren artean urre leunduzko eraztun distiratsu eta erakargarri bat gordetzen zuen maltzurki. Begi bakarreko piztiak opari faltsu gisa ematen zuen amuleto sorgindu hura, gatibu gazteak limurtzeko eta haien hutsaltasuna edo etsipena bere mesederako erabiltzeko.
Soinuaren bidezko traizioa
Behin giza hatz beldurtuan jarrita, urrezko eraztun ikusgarriak berezko kontzientzia gaiztoa hartzen zuen bat-batean. Erraldoi itsuak bere harrapakina mendekuz bilatzen zuenean, eraztuna salatari bihurtzen zen eta iheslariaren ezkutalekua agerian uzten zuen.
Metalezko eraztun traidore hura oihuka hasten zen behin eta berriz: "Hemen nago ni, hemen jarraitzen dut!". Horrela, gazte izutua munstroaren aho gosetietara eramaten zuen, eta bere bizia salbatzeko bide bakarra hatza moztu eta eraztuna amildegi hotz batera jaurtitzea zen.
