Euskal Herriko gailurrak
Jentilen bizilekuak desagertu aurretik.
Jentilak eta Kixmiren Etorrera
— Erraldoien aroaren amaiera —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko mendiak
- • Izena euskaraz: Jentilak eta Kixmi
- • Izakiak: Jentilak (erraldoiak), Olentzero
- • Motiboak: aro amaiera, kristautasuna, ziklo aldaketa
- • Kronologia: Trantsizio mitoa (paganismoa → kristautasuna)
Kondaira
Jentil haietako batek, kristautasunaren etorrera iragartzen zuen hodei argitsu bat ikustean, bere gainontzeko kideak ohartarazi zituen: "Kixmi jaio da, geure akabantza dugu!". Orduan, denak Jentilarri izeneko harginaren azpian ezkutatu ziren betiko menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
Kixmi (kristautasuna) etortzeak jentilen aroaren amaiera ekarri zuen. Erraldoi indartsuek mendietara itzultzea aukeratu zuten, mundu berrian haien lekurik ez zutela iragarriz. Haien indarra eta jakinduria kofatuen sakoneran gordeta geratu zen asaben berritzeko aspaldi uneoro.
Batzuek diote jentil txikienak bakarrik geratu zirela gizakien artean laguntzeko, baina gehienek Amalurren sabel-zerean aurkitu zuten babesa. Haien trikuarriak eta harrespilak gure mendi gailurretan geratu ziren, jentilen ihesaldiaren eta antzinako garaien lekuko isil gisa.
Aralarko jentilek euskaldunen iragan mitikoa ordezkatzen dute, gizakiak natura dominatu aurreko garaiak. Haien arrastoak, harrizko monumentuetan gordeta, gure herriaren jatorrizko indarraren lekuko garrantzitsuak dira oraindik mendeen poderioz barrena bidean menderako.
Lotutako lekuak
Trikuharri eremuak
Erraldoiek utziko aztarna megalitikoak.
Kixmiren hodeia eta jentilen amaiera
Jentil eraikitzaileentzat amaiera mingarria iritsi zen zeruan hodei distiratsu bat agertu zenean.
Kolosoek harrituta ikusi zuten izar berri hori, eta berehala ulertu zuten era zaharrak amaitu zirela.
Túmulo ilun handia arroka grisaren azpian
Kixmi (Kristo) iritsi zenean, deitate zaharrek haien lekua utzi behar izan zuten, natura eta sinesmenak aldatu zirelako.
Sinesmen berriaren aurrean, jentilek mendietako harrien azpian ezkutatzea erabaki zuten, betiko isiltasuna bilatuz.
