San Joan ermita
Uhartearen gailurrean dagoen tenplua, non santuaren aztarna gordetzen den.
Gaztelugatxeko Doniene
— Bizkaiko itsasertzeko atalaia sakratua —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Gaztelugatxeko Doniene, Bermeo, Bizkaia
- • Izena euskaraz: Gaztelugatxe
- • Izakiak: San Joan Bataiatzailea, erromesak
- • Motiboak: miraria, erromeria, babesa
- • Kronologia: Erdi Aroko tradizioa
Kondaira
Bizkaiko kostaldean, Gaztelugatxe uharteak zerurantz igotzen den eskailera magikoa gordetzen du. Kondairen arabera, San Joan Bataiatzaileak hiru pauso eman zituen bertan zibilizazioa eta babesa hurbiltzeko, eta bere oinatzak harrian markatuta geratu ziren betiko.
Uharteko ermitak marinelei itxaropen dirdira ematen die ekaitz gauetan. San Joanen oinatzetan hiru aldiz oina jarrita eta elizako kanpaia hiru aldiz jota, bidaiariek eta itsasgizonek zorte onaren bedeinkazioa jasotzen dutela diote zaharrenek mendeen poderioz uneoro bidean.
Gaztelugatxe ez da harri multzo bat soilik; euskal herriaren indar espiritualaren adierazpena da. Bere hormen artean kofatuetako isiltasuna eta itsasoaren basatikeria batzen dira, Amalurren oinetan kokatutako zaintzaile leial baten gisa gure asaben oroimenean menderako.
Gaztelugatxeko kondairak gure itsas tradizioa eta sinesmen sakonak uztartzen ditu. Hura da Bizkaiko arimaren atea, non Natura eta fedea elkarrekin oinez dabilen, itsasoari eta denborari aurre eginez gure haranen babesle gisa menderako asmoz.
Iturriak eta dokumentazioa
- Tradición oral de la costa vizcaína
- Archivos de la ermita de San Juan
- J. Caro Baroja: Los vascos
Gaztelugatxe: Itsas gaineko santutegia
Atlantiko zakarreko olatu hotz eta amorratuek milaka urtetan zehar zizelkatutako harkaitz ikusgarri baten gainean, San Joan Gaztelugatxerantz modu bertigoan igotzen den eskailera sigi-sagatsu milenarioa agertzen da. Itsas gertakari harrigarriak, Erdi Aroko piratak eta Euskal Herriko antzinako itsas jainkoen mito babesleak uztartuz, ezinezkoa da euskal tontor geologiko enigmatiko honenganako begirune sakona ukatzea.
Aztarna babesle petrifikatu aldaezinak
Bermeo eta Bakioko arrantzale zaharrek sekretupean kontatzen dutenez, arrezife traidoreen ondoan haien ontzi xumeekin nabigatzean, harkaitza ez zen beti ermitauentzako leku erlijiosoa izan.
Erdi Aroko kondaira zaharrak ziurtatzen duenez, San Joan santua modu miragarrian iritsi zen inguruko portutik jauzi bakar eta naturaz gaindiko batekin, herria plaga eta itsaslapur gupidagabeen aurka babesteko, ontzirik erabili gabe.
Harkaitzaren ertzean, santuak zapaldu zuen lehen eskaileran, aztarna ezabaezin eta sakratu bat utzi zuela diote (gaur egun bisitari guztiek oina bertan jartzen dute sendabidea eskatuz), eta berehala uxatu zituen kanpoko mehatxu guztiak, ekaitz hilgarriak bideratuz.
Hamahiru kanpai-hots salbatzaileak
Gaur egungo erritu purifikatzaileak ez du ahazten antzinako oinarri dramatikoa, non bertako sorginek galerna izugarriak deitzen zituzten bilkura ezkutuetan, akelarreak eginez uda gauetan.
Ondare beldurgarri horren aurrean, gaur egungo sinesmen sagratua finkatu zen, non marinel desesperatuek haien ontzi ahulak heriotzatik salbatzea lortzen zuten harkaitz honi begirunez ohoratuz.
Gaur egun, milaka bisitari ausart igotzen dira gailurrera pozarren, hiru kanpai-hots ozen eta borobilak jotzeko, oparoaldia eta osasuna suplikatu bitartean, Kantauri itsasoaren indar suntsitzailearen aurrean babesa eskatuz.
