Aralarko San Migel santutegia
Kondairaren arabera Teodosiok San Migelek kateetatik askatu ondoren eraiki zuen santutegia.
Teodosio Goñikoa eta Aralarko Done Mikel
— Done Mikelen santutegian barkatutako penitentea —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Aralarko San Migel (Santutegia), Aralar mendia, Nafarroa
- • Izena euskaraz: Teodosio Goñikoa eta Aralarko San Migel
- • Izakiak: San Migel, Deabrua
- • Motiboak: miraria, zigorra, engainua, penitentzia
- • Kronologia: Erdi Aroko eta Aro Modernoko ahozko tradizioa
Kondaira
Teodosio Goñikoa gerratik itzultzen ari zen zaldun nafarra zen, deabruak ermitauz mozorrotuta engainatu zuenean. Emaztea bere ohean beste gizon batekin zegoela sinetsarazi zion. Jelosiak eta amorruak itsututa, Teodosio etxera sartu zen eta lo zeuden bi pertsonak hil zituen, jakin gabe bere gurasoak zirela, hura bisitatzera etorriak.
Engainu izugarria aurkitu zuenean, zalduna damuak hautsi zuen. Erromara joan zen bere bekatua Aita Santuari aitortzera, eta hark penitentzia gogorra ezarri zion: mendietan noraezean ibili behar zuen kate astunak soinean, haiek Jainkoaren borondatez hautsi arte. Zazpi urtez, Teodosiok Nafarroako mendiak zeharkatu zituen kateak arrastaka, belarrez eta sustraiez elikatuz eta kobetan lo eginez.
Egun batean, Aralarko mendilerroko koba batean atseden hartzen ari zela, herensuge beldurgarri bat agertu zen hura irensteko prest. Teodosiok ezin zuen ihes egin kateen pisuagatik, eta San Migel Goiaingeruari dei egin zion. Santua une hartan bertan agertu zen, zerutik jaisten ezpata suzkoarekin, eta herensugea garaitu zuen. Une berean, Teodosioren kateak mirakuluz hautsi ziren, Jainkoak barkatu ziolako seinale.
Esker onez, Teodosiok ermita bat eraiki zuen leku hartan, eta denborarekin Aralarko San Migelen santutegi bihurtu zen, Euskal Herriko eta Nafarroako erromesgune garrantzitsuenetako bat. Han gurtzen den San Migelen irudi erromanikoa Euskal Herriko irudirik zaharren eta gurtuenetako bat da.
Teodosio Goñikoa: penitente kateduna eta herensuge bortitza
Teodosioren kontakizunak Nafarroako leinu-kondairak, Erdi Aroko iruditeria kristaua eta Aralarko paisaia sakratua nahasten ditu. Zaldunaren tragedia ez da soilik krimen baten istorioa, engainuak, jelosiak eta indarkeriak gizakia nola hondoratu dezaketen erakusten duen ohartarazpena baizik.
Deabruak ermitauaren itxura hartzen du eta hitz pozoitsuekin susmoa pizten dio. Teodosio etxera itzultzen denean, bere haserrea egia baino azkarragoa da. Ohean daudenak bere emaztea eta maitalea direla uste du, baina bere gurasoak hiltzen ditu, eta une horretan hasten da benetako zigorra.
Kateen bidezko barkamena herensugearen aurrean
Aita Santuak ezarritako penitentziak gorputzean ikusgarri egiten du errua. Teodosiok kateak arrastatzen ditu mendi heze, hotz eta bakartietan barrena, bere bekatua gogoratuz urrats bakoitzean. Aralar ez da iheslekua, garbiketa moralaren lekua baizik.
Herensugea agertzen denean, zaldunak ez dauka bere burua salbatzeko indarrik. San Migeli dei egiten dio, eta goiaingeruaren agerpenak munstroa garaitzen du. Kateak hausten direnean, kondairak barkamena irudi ikusgarri bihurtzen du: zeruak erantzun dio damutu den gizakiari.
