— Nafarroa —
San Migel Aralarko Santutegia Euskal Herriko erromesaldi-zentro garrantzitsuenetako bat da, Aralar mendilerroaren bihotzean kokatua, 1.220 metroko altueran. Santutegia Teodosio Goñikoaren eta herensugea garaitu zuen San Migel Arkaingeluaren elezahar ospetsuarekin zuzenean lotuta dago.
Eraikinaren jatorria IX. mendera arte atzerada daiteke, nahiz eta gaur egun ikusten den egitura XII. mendeko berrikuntzari dagokion. Barne-osoan, Erdi Aroko koperrezko kuriosa emaltedun aurrealdea gordetzen du, San Migeli eskainia eta Europako pieza erlijioso garrantzitsuenetako bat kontsideratua.
Tradizioaren arabera, Teodosio Goñiko soldadu nafarrak bere gurasoak hil zituen deabruak engainatuta. Penitentziagatik burdinazko kateez lotua mendiz mendi ibili zen, herensuge batek erasotu zion arte Aralar mendian. San Migel Arkaingelua zeruetatik jaitsi zen, piztia garaitu zuen eta Teodosioren kateak apurtu zituen, askatasunera eramanez.
Santutegiaren inguruak Aralarko altuetako larreak dira, non abeltzain urtarokoek bere artaldeak zaintzen dituzten udako hilabeteetan. Panoramikak Nafarroako eta Gipuzkoako mendigunearen ikusketak eskaintzen ditu, San Migelera igotzeko ibilaldiari dimentsio natural iruzgarria emanez.
Teodosio zaldun nafarrak bere gurasoak hiltzen ditu deabruak engainatuta. Penitentzia gisa kateatuta, mendiz mendi dabil Herensuge batek erasotzen dion arte. San Migel jaisten da, piztia menderatzen du eta haren kateak apurtzen ditu Aralar mendian.
1610eko inkisizioaren prozesu ospetsua, kofatu sakratuan akelarreak ospatzen zituzten nafar sorginen aurkakoa. Kondairak amesgaizto eta sinesmenen arteko bidaia bat eskaintzen du.
Orreagako igarobidea Karlomagnoren atzealdeko goardiari egindako segadaren eszenatokia izan zen. Tradizio epikoak porrota Roldan eta Hamabi Pareen balentria heroiko bihurtu zuen. Gaur egun, lekuak batailen, erromesen eta erdi aroko kantuaren oihartzunak gordetzen ditu.
Basoko Jauna, artaldeak mendi garaietan babesten dituen erraldoi iletsua. Gizakiei nekazaritza, burdinaren forja eta gari-iraupena irakatsi zien. Haren txistuak ekaitzak iragartzen ditu eta artzainei arriskuaz ohartarazten die.
Izugarrizko edertasuna duten izakiak, ahate-oiekin edo arrain-buztanarekin. Haien ile luzeak urrezko orraziekin orrazten dituzte iturri eta ibai ondoan. Errespetatzen dituenari laguntzen diote, baina iraintzen dituenari gupidarik gabe jazartzen zaizkio.
Belarrak, erditzeak eta antzinako erremedioak ezagutzen dituzten emakume jakintsuak. Zugarramurdin eta beste leku batzuetan gaueko akelarreak egiten zituztela esaten zen. Mito herrikoiak jazarpen eta sorgin-ehiza historia tragiko bat ezkutatzen du.
San Migel Aralarko Santutegia, Nafarroako mendilerroaren bihotzean 1.220 metroko altueran kokatua, Euskal Herriko erromesaldi ospetsuenetako bat da eta elezahar eta tradizio sakonena duen eraikin erlijiosoa lurralde osoan. Teodosio Goñikoaren elezaharra, bere gurasoak deabruaren engainuak hil ondoren San Migel Arkaingeluak herensuge bat garaituz askatu zuena, Nafarroako tradizio ahozkoan gehien errotuta dagoenetako bat da.
Santutegia IX. mendetik aurrera dokumentatua dago eta bere barne-osoan koperrezko emaile-aurrealde bat gordetzen du XII. mendera datatua, Europako artelanen erlijioso apartekoenetako bat. Pieza hau, Limoges-eko emaile teknikaren adibide bikaina, Aralarren duen babesa eta benerazioa da hark daukan garrantzia neurtzen duen elementuetako bat.
San Migelen erromesaldia, traditionlki irailaren 29an ospatzea den arren urtean zehar irekia dagoena, altuetako larreak zeharkatuz igotzen diren mendizale eta fededunen ibilbidea da bere helburu. Paisaia naturala, ardi-artaldedun larreak eta mendiko gailurrak, esperientzia erlijiosoari dimentsio bat ematen dio, elizan barrutik soilik lortzea zaila dena, eta Euskal Herriko elizak naturarekin duen lotura berezia erakusten duena.
