Orreagako Kolegiata
XII. mendean Donejakue Bideko erromesak hartzeko sortutako fraide-multzoa.
Orreaga
— Errolan erori eta kondaira jaio zen lekua —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Ibañetako pasabidea, Orreaga, Nafarroako Pirinioak
- • Izena euskaraz: Orreaga
- • Izakiak: Errolan, Karlomagno, euskal gudariak
- • Motiboak: bataila, heroismoa, mendekua, epika
- • Kronologia: 778ko abuztuaren 15a (gertaera historikoa), XI. mendea (Errolanen Kantua)
Kondaira
778. urtean, Karlomagno enperadoreak Pirinioak zeharkatu zituen bere armadarekin Iberiar penintsulako kanpaina baten ondoren. Iruñeko harresiak suntsitu zituen, euskaldunen lurraldean, eta Frantziara itzultzen ari zen harrapakinaz beteta. Baina menditarrek ez zuten iraina ahaztuko.
Armada frankoaren atzeguardia, Errolan kondeak agindua, Ibañetako pasabide estua zeharkatzen ari zenean, euskal gudariak goietatik gainera oldartu zitzaizkien. Haritz eta pagadien artean ezkutatuta, lurraldea eta ezustea baliatu zituzten Karlomagnoren elitea suntsitzeko. Errolan, paladinen artean onena, egun hartan hil zen Frantziako Hamabi Pareekin batera.
Frantziako tradizio epikoak segada hura sarrazenoen aurkako bataila bihurtu zuen, eta horrela sortu zen Errolanen Kantua, Erdi Aroko literaturaren maisulanetako bat. Poemaren arabera, Errolanek bere olifantea, adarra, halako indarrez jo zuen non lepoko zainak lehertu baitzitzaizkion, baina Karlomagnok soinua legoatara entzun zuen, hura salbatzeko beranduegi.
Gaur egun, Orreagako pasabidea Donejakue Bideko geldialdi nagusietako bat da. Kolegiatak Erdi Aroko erlikiak gordetzen ditu, eta erromesek kondairak historia gainditu zuen mendi-lepo bera zeharkatzen dute mito iraunkor bat sortuz.
Lotutako lekuak
Ibañetako pasabidea
778. urtean segada gertatu zen mendi-pasabidea.
Lotutako kondairak
Iturriak eta dokumentazioa
- Errolanen Kantua (XI. mendea)
- Eginardo: Vita Karoli Magni (IX. mendea)
- J.M. Lacarra (1972): Nafarroako Erresumaren historia
Orreagako santutegia historiaren eta mirariaren artean
Orreagako monasterioak zortzi mende baino gehiago daramatza Donejakue Bidean Pirinio nafarrak zeharkatzen dituzten erromesei harrera egiten. Haren fundazioa Ama Birjinaren kondaira batez inguratuta dago, argi-agerpen bat eta artzainak Ama Birjinaren irudia zegoen lekura eraman zituen orein zuri bat tartean direla.
Kontakizun kristau honen eta aurretik zegoen euskal geografia sakratuaren arteko bat-egitea ez da kasualitatea. Iturburuak azaleratzen ziren lekuak, mendi-lepoak estutzen ziren lekuak edo haizeak norabide ulergaitzean jotzen zuen lekuak ebanjelizazioa baino lehen ere arreta eta lurraldeko indarrekiko truke-puntuak ziren jada.
Europa iparraldea eta hegoaldea lotzen dituen bidegurutzea
Orreaga ere bada Karlomagnok Errolan galdu zuen pasabidea, non Erdi Aroko erromesek lapurrak ekaitzak bezainbeste beldur zituzten eta gaur egun bidegile modernoek Donejakue Bideko beren lehen kredentziala jasotzen duten. Historia-geruza asko dira lur bera zapaltzen dutenak.
Orein zuriak ezkutatutako irudira eramaten duen kondaira animalia mezulariek gizakiak botere-lekuetara gidatzen dituzten tradizio oso zahar batekin lotzen da. Kontakizun mota hau dozenaka kultura ezberdinetan agertzen da eta haren jarraitutasunak iradokitzen du giza psikologian testuinguru erlijioso zehatz oro baino sakonagoa den zerbaiti erantzuten diola.
