Arantzazuko santutegia
Elorri gainean Ama Birjina agertu zen leku sakratua.
— Zu elorri batean? —
1469an, Rodrigo de Baltzategi izeneko artzain bat Oñatiko mendietan bere artaldea zaintzen ari zela, kaskabilo-hots batek arreta eman zion. Soinuari jarraituz, elorri baten adarren artean Ama Birjinaren irudi txiki bat aurkitu zuen.
Artzaina belauniko jarri eta oihukatu zuen: "Arantzan zu?". Esaldi horretatik dator lekuaren izena: Arantzazu. Birjinak leku malkartsu eta bakarti hura aukeratu zuen agertzeko.
Aurkikuntzaren berria azkar zabaldu zen inguruko haranetan zehar. Laster hasi ziren erromesaldiak, eta leku hartan ermita bat eraiki zen. Denborarekin, Gipuzkoako santutegi garrantzitsuena bihurtu zen.
Harrezkero, Arantzazu euskaldun guztientzako debozio eta erromeria lekua da. Gaur egungo santutegiak, bere arkitektura moderno ikusgarriarekin, milaka bisitari jasotzen jarraitzen du urtero, bost mende baino gehiagoko tradizioari jarraipena emanez.
Arantzez betetako sasi malkartsu baten barruan agertu zen Ama Birjinaren irudi txiki hura. Leku bakarti eta gogor batean, irudiak bake eta erruki berezi bat ekarri zuen.
Rodrigo Baltzategi artzain oñatiarrak, mirariaz harrituta, euskarazko esaldi gogoangarri hura esan omen zuen. Zeruko irudia elorri baten artean aurkitzeak eman zion izena lekuari eta kondairari.
Zeruko dei isil hura debozioz interpretatuta, Gipuzkoako herriak mendien artean santutegi bat eraiki zuen. Hasierako ermita xume hark eman zion lehen babesa Arantzazuko irudiari.
Suteak eta berreraikuntzak gaindituta, Arantzazuk bizirik jarraitzen du. Gaur egun ere, santutegia fede, arte eta memoria leku garrantzitsua da Gipuzkoako gailurren artean.