— Gipuzkoa —
Arantzazuko Santutegia Gipuzkoako mendi-enklabe ikusgarri batean kokatua, Euskal Herriko santutegirik garrantzitsuenetako bat da eta Gipuzkoako zaindari den Arantzazuko Ama Birjinaren kultu-zentroa. Bere kokapena, Aloña mendilerroko harkaitz dramatikoek inguratua, leku honetako izaera sakratua areagotzen du.
Tradizioaren arabera, 1469an Rodrigo Baltzategi artzain batek elorrizko zuhaitz batean aurkitu zuen Ama Birjinaren irudia, bertan txintxarri bat entzundakoan. Aurretik arantzen artean (arantza + zu) aurkitu zelako lekuari izena eman zion gertaera honek.
Gaur egungo basilika 1950eko hamarkadako eraikin modernista ausarta da, Jorge Oteiza eta Eduardo Txillida bezalako artista ezagunek apaindu zutena. Oteizaren apostoluen eskulturak atarian eta Txillidaren burdinazko ateak barnean Euskal Herriko arte garaikidearen obra nagusiek osatzen dute multzoa.
Arantzazura bisitan naturaren eta artearen arteko esperientzia ahaztezinak eskaintzen ditu. Mendiz inguratua eta kareharrizko amildegiaren ertzean kokatua, santutegia tokia berezi egiten duen haize eta isiltasunaren artean arnasten du, milaka erromesek urtero bilatzen dutenarekin bat.
Teodosio zaldun nafarrak bere gurasoak hiltzen ditu deabruak engainatuta. Penitentzia gisa kateatuta, mendiz mendi dabil Herensuge batek erasotzen dion arte. San Migel jaisten da, piztia menderatzen du eta haren kateak apurtzen ditu Aralar mendian.
1610eko inkisizioaren prozesu ospetsua, kofatu sakratuan akelarreak ospatzen zituzten nafar sorginen aurkakoa. Kondairak amesgaizto eta sinesmenen arteko bidaia bat eskaintzen du.
Orreagako igarobidea Karlomagnoren atzealdeko goardiari egindako segadaren eszenatokia izan zen. Tradizio epikoak porrota Roldan eta Hamabi Pareen balentria heroiko bihurtu zuen. Gaur egun, lekuak batailen, erromesen eta erdi aroko kantuaren oihartzunak gordetzen ditu.
Basoko Jauna, artaldeak mendi garaietan babesten dituen erraldoi iletsua. Gizakiei nekazaritza, burdinaren forja eta gari-iraupena irakatsi zien. Haren txistuak ekaitzak iragartzen ditu eta artzainei arriskuaz ohartarazten die.
Izugarrizko edertasuna duten izakiak, ahate-oiekin edo arrain-buztanarekin. Haien ile luzeak urrezko orraziekin orrazten dituzte iturri eta ibai ondoan. Errespetatzen dituenari laguntzen diote, baina iraintzen dituenari gupidarik gabe jazartzen zaizkio.
Belarrak, erditzeak eta antzinako erremedioak ezagutzen dituzten emakume jakintsuak. Zugarramurdin eta beste leku batzuetan gaueko akelarreak egiten zituztela esaten zen. Mito herrikoiak jazarpen eta sorgin-ehiza historia tragiko bat ezkutatzen du.
Arantzazuko Santutegia, Gipuzkoako Oñatiko udalerrian Aloña mendilerroko kareharrizko gandor batzuen artean kokatua, Gipuzkoako patrona den Arantzazuko Ama Birjinaren kultu-zentroa da eta Euskal Herriko erromesaldi-helmuga bisitatuenetako bat. Bere kokapen naturalaren dramatismoak, kareharrizko amildegiaren ertzean ezarritako eraikin modernista batek, mendi-santutegiaren kontzeptuari dimentsio berezia ematen dio.
Arantzazuko basilikak 1950eko hamarkadako arkitektura eta arte euskaldunaren adibiderik anbiziotsuena gordetzen du bere barruan eta kanpoaldean. Jorge Oteizaren argi apostoluen friso izugarria atarian eta Eduardo Txillidaren burdinazko ateak barnean leku hau XX. mendeko arte garaikidearen erreferentzia bihurtu dute mundu-mailan, espazio sakratu batean kokatuz, non formaren modernitateak debozio erlijiosoarekin bat egiten duen.
Santutegia inguratzen duen mendi-ingurunea ere esperientziaren parte da. Kareharrizko formazioak, lainotzetako hedoiak eta Aloña mendilerroko pago-basoak eraikinaren gaina eta inguruan biltzen direnak, espazio sagratuari dimentsio naturala ematen diote, Euskal Herriko tradizio erlijiosoan beti garrantzitsua izan dena, non fedea ez den inoiz espazio itxian soilik bizi.
