Bidegurutzeak
Zezengorri gaueko bidaiariak zaintzen dituen lekua.
Bidegurutzeen zaindaria
— Bide-lotura guztien begiralea —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Euskal Herriko bidegurutzeak
- • Izena euskaraz:Bidegurutzeetako zaindaria
- • Izakiak:Zezengorri, bidaiariak
- • Motiboak:bidegurutzea, babesa, atalasea
- • Kronologia:Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Bidegurutzeak indar handiko lekuak dira euskal mitologian. Bideak gurutzatzen diren puntuak dira, erabakiak hartzen diren tokiak eta munduek elkar ukitzen duten atalaseak. Zezengorri haien zaindaria da, nor igarotzen den eta nola igarotzen den zelatatuz, gaueko bidaiari bakoitzaren asmoak epaituz.
Zezen gorriak ez die bidegurutzeetatik pasatzen diren guztiei erasotzen. Behar den errespeturik gabe igarotzen saiatzen direnei bakarrik agertzen zaie, hartu duten erabakiaz pentsatzeko gelditu gabe doazenei. Bidegurutzeak gogoetarako lekuak dira, eta korrika zeharkatzen dituenak, atzera edo aurrera begiratu gabe, zaindari haserretuarekin topo egiteko arriskua hartzen du.
Horregatik, garai bateko bidaiariak beti gelditzen ziren bidegurutzeetan. Harri bat uzten zuten bideko multzoan, otoitz bat marmarka esaten zuten, eta orduan bakarrik aukeratzen zuten norabidea. Zezengorri itzaletatik begira egoten zen, pozik, eta aukeratutako bidean aurrera egiten uzten zien.
Esaten zen bidegurutzeak beste mundurako ateak ere bazirela, eta Zezengorrik ate horiek zaintzen zituela, biziak ustekabean sar ez zitezen edo hildakoak baimenik gabe atera ez zitezen. Zezen gorria ordena kosmikoaren zaindaria zen, bereizita egon behar duten eremuak bereizita mantentzen zituena.
Lotutako lekuak
Landa bideak
Eskaintza-harriekin babestutako bidegurutzeak dituzten antzinako bideak.
Lotutako izakiak
Iturriak
- J.M. Barandiaran: Mitología Vasca
- Resurrección María de Azkue: Euskalerriaren Yakintza
- Juan Garmendia Larrañaga: Leyendas de Euskal Herria
Bidegurutzeetako zaindari isila
Gaueko bideetan, baserritarrek, artzainek eta ibiltariek arreta bereziz zeharkatzen zituzten gurutzaguneak. Han bidea aukeratzea ez zen erabaki praktiko hutsa, munduen arteko atalase batean sartzea baizik.
Zezengorri zaindari zorrotz gisa ageri da kontakizun hauetan. Ez du edozein bidaiari zigortzen, baina errespeturik gabe igarotzen denari bidea itxi diezaioke.
Harriak, otoitzak eta bide segurua
Bidegurutzean harri bat uztea edo otoitz labur bat esatea ez zen keinu hutsala. Bidaiariak tokia aitortzen zuen, haren indarra onartzen zuen eta zaindariari bakez igarotzeko baimena eskatzen zion.
Kondairak bidegurutzeen sinbolismo zaharra gordetzen du: hautua, arriskua eta eremu ezberdinen arteko muga.
