Euskal Herriko haranak
Ekaitzetan Zezengorri agertzen den gaueko bideak.
Kobak zaintzen dituen suzko zezena
— Ekaitz-gauetako beldurra —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko haranak
- • Izena euskaraz: Zezengorri
- • Izakiak: Zezengorri, gaueko bidaiariak
- • Motiboak: sua, ekaitza, gaueko arriskua
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Zezengorri izenak "zezen gorria" esan nahi du, eta euskal gauetako agerraldirik beldurgarrienetakoa da. Bere ilea gorri gori erretzen da, txingar biziak bezala, eta begiek lurraren sakoneko suarekin egiten dute distira.
Ekaitz gauetan agertzen da orroka, tximistek zerua argitzen dutenean eta trumoiek haranetan durundatzen dutenean. Bere marrua ekaitzaren burrunbarekin nahasten da, eta hura ikusteak bidaiariak eguneko munduaren eta gaueko munduaren arteko muga gainditu duela adierazten du.
Indar telurikoaren agerpen gisa hartzen da, zeruko haserrearen uneetan lurraren erraietatik sortzen den indar gisa. Batzuek Marirekin lotzen dute, ama jainkosaren mezulari edo zaindarietako bat balitz bezala.
Zezengorrirekin topo egiten duenak ezkutatu egin behar du eta ez dio zuzenean begiratu behar. Haren agerpena abisua da: gizakiek ez lukete bide ilunetan bakarrik ibili behar ekaitza orroka ari denean. Gauak beste izaki batzuenak direla gogorarazten du.
Zezengorri: kareharrizko leizeen suzko zaindaria
Eguzki-argia mineral ilunen artean galtzen den leku sakonetan agertzen da Zezengorri, gizakiaren lapurreta eta profanazioa uxatzen dituen zaindari oldarkorra. "Zezen gorria" esan nahi duen izenak mendiaren eta lurraren indar zaharra biltzen du.
Amalurren amildegitik datorren presentzia erretzailea
Batzuetan Sugaar edo Herensugerekin nahastu izan bada ere, Zezengorrik bere izaera propioa du. Kondairek diote suzko ilez eta hats beroz agertzen dela leizeen ahoetan, Baltzola edo Aizkorriko txokoetan bezala, leku sakratuak gutiziaz urratu nahi dituztenak uxatzeko.
Altxor ezkutuak bilatzen dituzten ausartei edo debekatutako pasabideetan sartzen diren artzainei oldartzen zaie, mendi-hegaletan behera korrika eginaraziz. Beldurrak berak erakusten du lekua ez dela gizakiarena soilik.
Paleolitoko zezen-irudiekin duen oihartzuna
Santimamiñeko labar-pinturetan eta beste aztarna zaharretan zezenaren irudiak duen indarrak erakusten du animalia honek arbasoen irudimenean zuen pisua.
Zezengorriren inguruko kontakizunek ez zuten umeak edo artzain arduragabeak beldurtzeko balio soilik. Mendiaren muga sakratuak, leizeen arriskua eta ingurumenarekiko begirunea gogorarazten zituzten.
