Mendi bideak
Gauekok gaueko ibiltariak zigortzen dituen bidezidorrak.
Gaueko eta Gauaren Mugak
— Ordu ilunak gobernatzen dituen jauna —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko gaua
- • Izena euskaraz: Gaueko
- • Izakiak: Gaueko, gaueko gizakiak
- • Motiboak: gaua, debekua, zigorra, mugak
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Gaueko ez du hasieran zuzenean erasotzen; nahiago du ohartarazi. Eta ohartarazpen hauek iluntasuneko ahots moduan iristen dira, non isiltasuna hain sakona den norberaren izena haizean entzutea beldurgarria bihurtzen den menderako.
Xuxurla batek, txistu luze batek edo pauso hurbil batzuek osatzen dute ahots hori. Inor inguruan ez egon arren, bidaiariak sentitzen du norbaitek bere izenaz deitzen diola kresten artean. Ahots hori Gaueko beraren presentziaren marka da mendeen dekursoan bidean.
Ehiztari batek bere izena entzun zuen mendian gauerdian. Baina zaharrek irakatsitakoa gogoratuz, ez zuen erantzun eta ez zuen atzera begiratu bidea jarraitu zuen bitartean. Horrela libratu zen Gauekoaren haserreretik eta herriraino iritsi zen onik isilik hasieratik asmoz.
Iluntasuneko ahotsaren mitoak gauarekiko kontuz ibiltzea eta asaben aholkuak jarraitzea irakasten du. Naturak bere alde ezezagun eta arriskutsua duela gogorarazten digu, eta ahots horri jaramon egitea norberaren heriotza onartzea dela ziur gaude menderako bidean hasieratik.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- R.M. Azkue: Euskalerriaren Yakintza
- J. Caro Baroja: Los vascos
Gaueko: Gauaren jauna
Gaueko euskal mitologiako izaki boteretsuenetako bat da, gauaren mugak zaintzen dituena. Bere legea zorrotza da: gaua berea da eta gizakiak etxean geratu behar du.
Irudi honek gure herriaren antzinako sinesmenak eta naturaren erritmoekiko errespetua adierazten ditu.
Ráfaga izoztu bat harrapakin isilak eramaten
Gauean baimenik gabe dabilena Gauekoren zigorraren mende dago. Hainbat itxura har ditzake: haize bolada bat, otso bat edo ikusten ez den indar bat.
Kondaira honek mendeetan zehar iraun du gure haranetan, ordu txikietan mendian ibiltzearen arriskuak gogoraraziz.
