Ataun
Abadeak bere maldizioaren aurretik zerbitzatzen zuen Gipuzkoako herria.
Mateo Txistu, Apaiz Ehiztaria
— Noraezean ibiltzera zigortutako apaiza —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Ataun, Gipuzkoa
- • Izena euskaraz: Mateo Txistu
- • Izakiak: Mateo Txistu, jaurtiki espektrala
- • Motiboak: maldizioa, ehiza, mamua, sakrilegioa
- • Kronologia: Erdi Aroko ahozko tradizioa
Kondaira
Mateo Txistu apaiz pasionatua zen, baina ehizarekiko zuen grina apaizgoarekiko zena baino handiagoa zen. Behin, meza ematen ari zela, kizu baten kanta entzun eta kofia kendu gabe elizatik irten zen zakurrekin ehizara joateko asmoz hasieratik amaieraraino.
Ekintza horregatik madarikatua izan zen: betiko ehizan ariko litzateke, behin ere atsedenik hartu gabe. Mendietan zehar dabil, bere zakurren zaunka eta bere txistu hotsa haizearen artean dudarik gabe entzuten direlarik menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
Gau lanbrotsuetan, Ehiztari Beltzaren orroekin batera pasatzen dela esaten da. Mateo Txistu ez da beldurgarria izateko dabilen izpiritua, bere grinari ez eusten jakin ez zuen baten oroigarri tristea baizik gure asaben oroimenean menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
Mateo Txisturen kondairak oreka mantentzearen garrantzia irakasten du. Grinak gizakia itsutu dezakeela gogorarazten digu, eta naturarekiko errespeturik gabeko norgehiagokak betiko madarikazioa ekar dezakeela ziur gaude menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi uneoro.
Figuras relacionadas
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- R.M. Azkue: Euskalerriaren Yakintza
- J. Caro Baroja: Los vascos
Mateo Txistu: Betiko ehiza zeruan
Mateo Txistu apaizaren kondairak gogorarazten digu instintuek eta pasioek ere badituztela beren mugak euskal tradizioan. Ehizarako zuen zaletasun itzelak eraman zuen bere madarikaziora.
Ebi-ezinezko erbia eta meza profanatua
Meza ematen ari zela erbi bat pasatzen ikusi zuenean, meza alde batera utzi eta haren atzetik joan zen txakurrekin, sakratua zena baztertuz.
Horregatik, zeruan barrena ehizatzera kondenatua izan zen, atsedenik hartu gabe eta haizeak bere txistu hotsa mendietan zehar eramaten duelarik.
Ekaitza hausten duten betiko aullidoak
Ekaitz gauetan, haizearen orroaren artean, Mateo Txisturen jauriaren aullidoak entzun daitezkeela diote artzainek, baretasun-ikur gisa balio duena.
Los ancianos repiten que cada fiera e incomprensible noche donde la violenta y súbita tormenta arrecia desbocando el pánico destrozando ventanas castañeras no es en modo alguno obra de brujas traviesas enfadadas o de Aatxe renegando, sino que es sencillamente el temible resoplar furioso galopante de la manada infernal e incesante que Mateo Txistu arrastra por los profundos acantilados, suplicando desesperado redención estéril por no saber domar los instintos pasionales frente al riguroso respeto espiritual vasco de sus pobladores mortales originales.
