Euskal Herriko basoak
Gauekoaren abisua oihartzun egiten duen lekua.
Gaua Gauarentzat
— Gaua gauarena: Gauekoaren betiko ohartarazpena —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Euskal Herriko gaueko bideak
- • Izena euskaraz:Gaua gauarena
- • Izakiak:Gaueko, gaueko bidaiariak
- • Motiboak:tabua, zigorra, natura-ordena, abisua
- • Kronologia:Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
"Gaua gauarena", zioen ahotsak iluntasun sakonenetik. "Gaua gauarentzat da". Gauekok ez zuen inoiz lehenago ohartarazi gabe erasotzen. Lehenik ahotsa zetorren, kobazulo baten oihartzuna bezain sakona eta burrunbatsua, gaueko bidaiariari berea ez zen lurralde batean sartzen ari zela gogoraraziz.
Basoko lanetan ordutik kanpo aritzen zen ikazkin batek hiru gau jarraian entzun zuen ohartarazpena. Lehen bi aldietan ez zion kasurik egin, haizea edo bere irudimena zela pentsatuz. Hirugarren gauean, ahotsa bere lepoaren atzean bertan entzun zuenean, lana utzi eta atzera begiratu gabe korrika abiatu zen.
Ez zen gelditu bere herriko argi dardarkariak ikusi arte. Hurrengo egunean basora itzuli zen, eta bere ikatz-gurdia iraulita aurkitu zuen, eta aizkora bi erdi perfektutan hautsia. Ez zuen berriro inoiz gauez lanik egin, eta bere istorioa entzun nahi zuten guztientzako ohartarazpen gisa kontatu zuen.
Zaharrek irakasten zuten gauak bere legeak eta bere biztanleak dituela. Gizakiak eguneko izakiak dira, eta eguzkia ezkutatzen denean lekua beste izaki batzuei utzi behar diete. Gaueko antzinako ordena horren zaindaria da, hilkorrei sekula zeharkatu behar ez diren mugak daudela gogorarazten diena.
Lotutako lekuak
Landa bideak
Gauez ibili behar ez den lekuak.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- R.M. de Azkue: Euskalerriaren Yakintza
- Euskal Herriko ahozko tradizioa
Ilunabarratik egunsentira agintzen duen itzalen jauna
Euskal mundu ikuskeran, gaua ez zen eguneko argirik eza bakarrik, bere legeek eta bere jaunek gobernatutako lurraldea baizik. Gaueko, gauekoa, ez zen zentzu zorrotzean izaki gaiztoa, baizik eta gizakiek etxetik baimenik gabe irtetean usurpatzen zuten eremu baten zaindaria.
Arauak sinpleak ziren, baina zorrotzak: gauari dagokiona gauean geratzen da, eta benetako beharrik gabe lurralde horretan sartzen denak intrusio horrek merezi dituen ondorioak gonbidatzen ditu. Ez zen zigor arbitrarioa, denek ezagutzen zuten muga baten aplikazio logikoa baizik.
Etxeko sua muga babesle argitsu gisa
Sua baserriaren erdian piztuta zegoen bitartean, Gauekoren agintea atearen atarian gelditzen zen. Etxeko argiak gorputzak berotzeaz gain, gaueko izakiek salbuespenik gabe errespetatzen zuten marra ikusgarria marrazten zuen. Sua piztuta mantentzea ezkutua mantentzea ere bazen.
Etxeko argiaren eta babes espiritualaren arteko lotura horrek erakusten du nekazaritza kulturek nola egituratu nahi zuten iluntasunean kontrolaezin bihurtzen zitzaien mundua. Gau zabalaren erdian distiratzen duen etxea giza zibilizazioaren irudirik zaharren eta iraunkorrenetako bat da.
