Etxarri harana
Nekazaria betirako lan egitera kondenatua izan zen lekua.
Zigortutako Langilea
— Gauaren orduak lapurtzeagatiko betiko lana —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Etxarri inguruko soroak
- • Izena euskaraz: Langilea zigorturik
- • Izakiak: Gaueko, Etxarriko nekazaria
- • Motiboak: lana, gaua, zigorra, betikotasuna
- • Kronologia: Landako ahozko tradizioa
Kondaira
Etxarriko nekazari bat hain zegoen obsesionatuta sega beste inork baino lehen amaitzearekin, non gauez lan egitea erabaki baitzuen, ilargi betearen argi distiratsuaren azpian. Auzokoek hitz serioekin ohartarazi zioten: "Gaua gauarentzat da, ez gizonen lanarentzat". Baina hark ez zien aholkurik entzun.
Izarren azpian igitaiarekin mozten ari zela, irudi ilun bat sortu zen soroaren itzaletatik. Gaueko zen, gauaren jauna, bihotza izozten zuen laino beltz batean bilduta. "Nire orduak lapurtu dituzu", esan zuen urruneko trumoiaren antzeko ahotsez. "Orain betiko lan egingo duzu".
Nekazariak ihes egin nahi izan zuen, baina oinak lurrean hondoratu zitzaizkion sustraiak balira bezala. Igitaia eskuekin batu zitzaion, eta bere gorputza hainbeste desiratu zuen soroaren parte bihurtzen ari zela sentitu zuen. Gau madarikatu hartatik, ezin du une bakar batez ere lan egiteari utzi.
Esaten dute oraindik ikus daitekeela soroetan ekaitz ilunenetan, etenik gabe segan, inoiz nekatu gabe, heriotza ukatu baitzaio inoiz amaitzen ez den lana bukatu arte. Gurasoek istorio hau kontatzen diete seme-alabei ohartarazpen gisa: errespetatu gaua eta haren legeak, edo izarren azpian betiko lanaren mendeak ordainduko dituzu.
Lotutako lekuak
Sega soroak
Ekaitz-gauetan agertzen den lekuak.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- R.M. de Azkue: Euskalerriaren Yakintza
- Nafarroako ahozko tradizioa
Atseden sakratua urratu zuena gelditu ezinik kondenatua izan zen
Euskal nekazaritza etikan, egutegiko jaiegunak ez ziren aukerakoak, ezta nagikeriari egindako emakida ere, tradizio paganoek zein erlijiosoek aitortutako premia baizik. Egun jakinetan lan egitea ez zen Jainkoaren edo Mariren aurkako falta soil bat, lurraldeko bizitza jasangarri egiten zuen ordena naturalaren aurkako urraketa ere bazen.
Nekazari batek familiaren abisuak alde batera utzi eta atseden egun sakratu batean ereitea erabaki zuenean, bere lana ez zihoala behar bezala aurrera ikusi zuen. Zenbat eta gehiago erein, orduan eta gehiago geratzen zela zirudien egiteko, soroak berak une desegokian landatutako alea baztertuko balu bezala. Egunaren amaieran ez zuen ezer baliagarririk erein.
Zientziak ulertzen berandu ibili zen atsedenaren sineskeria
Kondairak naturaz gaindiko zigorra deitzen duena, agronomia modernoak sen on gisa aitortzen du: lurrak jarduera eta atseden zikloak behar ditu, eta haiek sistematikoki alde batera uzten zituzten nekazariek produktibitatea denborarekin hondatzen ikusten zuten. Egun jakinetan lan egiteko debekuak lurraren kudeaketa jasangarriari buruzko jakinduria praktikoa gordetzen zuen.
Langile zigortua euskal folklorearen aldaera askotan agertzen den figura da eta guztietan ikasgai bera jasotzen du: denbora ez da etengabeko ahaleginarekin irabazten den baliabide bat soilik, inolako kargarik ezarri gabe igarotzen utzi behar den zerbait ere bada. Atsedenaren tradizioa biziraupenerako teknologia bat ere bada.
