Baserriko sutondoa
Su sakratua inoiz guztiz itzaltzen ez den lekua.
Suari Eskaintzak
— Etxeko espirituak ohoretzeko errituak —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko etxe eta baserriak
- • Izena euskaraz: Sutako eskaintzak
- • Izakiak: Etxekoak, familia, su sakratua
- • Motiboak: eskaintzak, erritualak, babesa
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Sua euskal baserrietako elementurik sakratuena zen. Mari eta Sugaar-i eskainitako suek etxea eta uztak babesten zituztela ziurtatzen zuten zaharrenek mendeen dekursoan bidean menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi menderako bidean hasieratik.
Urtero, San Juan bezperan, su handiak pizten ziren kresten gainean jainkosa amari ondo etorria emateko. Su horren errautsek lurra emankorragoa egiten zutela eta gaixotasunak aldentzen zituztela uste zen Natura sakratuaren pean uneoro haranetan barrena menderako bidera.
Gizon batek bere baserriko sukaldean Mari-ri opari bat utzi zuen sutan: ogi zati bat eta ardoa. Jainkosak, eskerronez, suak baserria ez zuela inoiz erreko agindu zion ehule nagusiak jolas artean menderako asmoz bidearen amaierara arte uneoro menderako biderazioan bidean.
Suzko ofrendek Naturarekiko eta indar elementalekiko begirunea sinbolizatzen dute. Sua ez da soilik berotasuna, biziaren eta sorkuntzaren adierazpen dirdiratsua baizik, gure asaben etxeak eta bihotzak mendeetan zehar argitu dituen indar sakratua baizik menderako.
Lotutako lekuak
Sukalde tradizionala
Baserriaren bihotza, non eskaintzak prestatzen ziren.
El fuego sagrado del solsticio que purifica y renueva
Urtero, udako solstizioan eguzkia zeruko punturik altuenera iristen denean, euskal herriek suak pizten zituzten hainbat haranetik ikus zitezkeen mendi gailurretan. Ez zen jai arbitrario bat, helburu eta asmo zehatzak zituen erritu zehatz bat baizik.
Solstizioko suak urtean zehar baliagarria izateari utzi zion guztia erretzen zuen sinbolikoki: antzinako arerioak, gutxitzen ari ziren gaixotasunak, hurrengo saiakerarako haziak gordetzen zituzten uzta hutsak. Garbiketa kolektibo bat zen, banakakoa baino gehiago.
Sugarren gainetik salto egitea ausardia eta berritze ekintza gisa
Sugarren gainetik salto egitea errituaren ekintza nagusia zen, iraganeko pisua atzean uzteko eta etorkizun arinago eta askeago batekin konprometitzeko prestutasunaren proba fisikoa. Saltoaren altuerak ez zuen dantzariaren balioa neurtzen, atzean utzi nahi zuenaren handitasuna baizik.
Solstizioko su hauek pizten jarraitzen dute euskal herri askotan, batzuetan uste baino jarraitutasun handiagoarekin. Formak aldatu egin dira eta asmoa jaietakoagoa bihurtu da erritualagoa baino, baina urteko gau luzeeneko gailurreko izpiritu kolektiboak oraindik ere badu soziabilitatearekin soilik azaltzen ez den dimentsio bat.
