Antzinako baserriak
Etxekoak bizi diren ehunka urteko harrizko etxeak.
Etxearen zaindariak
— Etxekoak euskal baserria zaintzen —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko antzinako baserriak
- • Izena euskaraz: Etxeko zaindariak
- • Izakiak: Etxekoak, baserriko familia
- • Motiboak: babesa, tradizioa, arbasoak
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Harriz eta ehunka urteko egurrez egindako euskal baserri bakoitzean bizi dira Etxekoak, etxekoak direnak. Arbasoen izpirituak dira, eraiki zuten etxea inoiz utzi ez zutenak. Ikusezinak dira, baina haien presentzia habe zaharren karraskan sentitzen da, inoiz guztiz itzaltzen ez den suaren berotasunean eta etxea hutsik egonda ere bakarrik ez egotearen sentsazioan.
Legazpiko emakume zahar batek kontatzen zuen bere amonak aulki bat beti hutsik uzten zuela suaren ondoan. "Etxekoentzat da", esaten zuen. "Haiek zaintzen gaituzte, arriskuez ohartarazten gaituzte. Esnea arrazoirik gabe mozten denean, zerbait txarra hurbiltzen ari da. Sua modu arraroan karraskatzen denean, gurekin hizketan ari dira".
Etxekoek saritzen dituzte etxea garbi, txukun eta tradizioekiko errespetuz mantentzen dutenak. Jasotako etxea zaintzen duten familiak modu misteriotsuan aurrera ateratzen dira: uzta oparoak izaten dituzte, animaliak osasuntsu eta seme-alabak sendo. Baina ai familia-baserria abandonatzen edo saltzen duenaz. Etxekoek ez dute ahanztura barkatzen.
Horregatik gordetzen dute euskaldunek etxearen kultua zerbait sakratu gisa. Baserria ez da harri eta teila multzo hutsa. Lehenago etorri zirenekin dagoen lotura bizia da, eta haien memoria bizirik mantenduko dela agintzen du etxea zutik dagoen bitartean.
Lotutako lekuak
Etxeko sua
Etxeko izpirituak komunikatzen diren gune sakratua.
Etxekoak: arbasoen presentzia
Baserri euskaldunaren teilatupean, haragizko familiaz gain, beste familia ikusezin batek ere hartzen du leku: Etxekoak edo arbasoen arimak.
Izaki hauek etxearen eguneroko lanetan laguntzen dute, tresnak konponduz edo babesa emanez, betiere begirunez tratatuak badira.
Eskaintza xumeak egunsentiko isiltasunean
Garrantzitsua da haiekin harreman ona mantentzea, eskaintza xumeak utziz sukaldean edo ukuiluan, esne pixka bat edo ogi zati bat adibidez.
Lantutako harri bakoitzak eta egurrezko habe bakoitzak familiaren memoria gordetzen du, etxea ez dela eraikin hutsa gogoraraziz, baizik eta belaunaldien arima gordetzen duen lekua.
