Anboto mendia
Mariren bizileku nagusia, Amalurren erreinurako sarrera.
Mari eta Ama Lurra
— Jainkosa nagusiaren eta jatorrizko iturriaren arteko lotura —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko koba eta mendiak
- • Izena euskaraz: Mari eta Amalur
- • Izakiak: Mari, Amalur
- • Motiboak: jatorria, podere ktonikoa, koba, lurra
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Mari-k, jainkosa amak, munduko indar guztiak gobernatzen ditu bere kofatuetatik. Hura da euskal mitologiaren ardatza, Natura bere osotasun dirdiratsuan ordezkatzen duena mendeen dekursoan bidean menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
Jainkosa amak bermatzen du bizitzaren zikloa. Berak bidaltzen du euria nekazarientzat eta haizea lurra garbitzeko, betiere gizakiak bere mugak onartzen baditu eta Natura sakratua omentzen badu uneoro haranetan barrena mendeen poderioz uneoro bidean.
Mitoak dio Marik hainbat kofatu dituela mendietan barrena, eta denak tunel sekretuen bidez lotuta daudela. Bere jauregi lurpekoan lurraren arima gordetzen du, eta handik zaintzen du euskal herriaren patua orain eta beti menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
Mari ez da bakarrik jainkosa bat, Amalurren adierazpen bizia baizik. Bere bidez, euskaldunok badakigu Natura ez dela menderatzeko zerbait, elkarrekin bizitzeko eta beneratzeko ama indartsua baizik gure asaben oroimen sakratuan menderako biderako.
Amalur: Mari lurraren arima gisa
Suzko emakumea, urrezko zuhaitza edo hodei tormentosoa denetik harago, Marik bere oinarri sakonenean lurra bera ordezkatzen du izate bizi gisa. Ez da lur gainean bizi den jainkosa bat, gizakiekin harremanetan jartzeko jainkosa formara egokitutako lurra baizik.
Identifikazio honek euskal lurraldeko emankortasun, oparotasun eta bizi guztiaren iturri bihurtzen du. Landak uztak ematen dituenean eta artaldeak osasuntsu hazten direnean, Marik azpiko munduaren indarrak orekan mantentzen dituelako da.
Gehiegikeria zigortzen duen eta apaltasuna saritzen duen ama
Bere amatasun-eginkizunean Mari ez da permisiboa. Lurretik behar duena baino gehiago hartzen duenak, ibaiak kutsatzen dituenak edo basoak planik gabe suntsitzen dituenak, berehala aurkitzen du haren erantzuna.
Mari ama lurra bezala ulertzea ekologia kontzeptu modernoa ez dela ulertzea da, baizik eta herri menditarren eta ingurunearen arteko harreman zahar bat. Euskal mitologiak mendeak zeramatzan zientzia garaikideak orain dioenari garrantzia ematen.
