Anboto mendia
Mariren bizileku nagusia, Amalurren erreinurako sarrera.
Mari eta Ama Lurra
— Jainkosa nagusiaren eta jatorrizko iturriaren arteko lotura —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko koba eta mendiak
- • Izena euskaraz: Mari eta Amalur
- • Izakiak: Mari, Amalur
- • Motiboak: jatorria, lurpeko boterea, koba, lurra
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Antzinakoek diote Mari Amalur Ama Lurraren adierazpen bizia dela. Amalur lurra bera da, bizitza guztia sortzen den oinarrizko geruza. Mari, berriz, haren borondate aktiboa da, ekaitzetan, justizian eta lurreko izakien gobernuan agertzen den indarra.
Mari bizi den kobak Amalurren erraiak dira. Jainkosa Anbotoko, Txindokiko edo Aizkorriko bizilekuetan sartu eta irteten denean, Ama Lurraren sabelean sartu eta irteten ari da. Horregatik daude haren agerpenak beti fenomeno naturalekin lotuta: ekaitzaren burrunba lurraren ahotsa da, tximista haren justizia.
Euskal jakintsu batzuek uste dute Mari eta Amalur izaki bera direla bi alderdirekin: Amalur printzipio pasiboa eta hartzailea da, kosmosaren umetokia. Mari, berriz, printzipio aktiboa da, gezurtiak zigortzen eta zintzoak bedeinkatzen dituen botere betearazlea.
Lotura horrek azaltzen du zergatik den Mari iraintzea lurra bera iraintzea, eta zergatik jasotzen duten natura errespetatzen dutenek jainkosaren babesa. Mendia, koba eta etxea espazio sakratuak dira, non jainkozkoaren bi alderdiak agertzen diren.
Mari, dena ematen duen lurraren betiereko printzipio gisa
Suzko emakume, urrezko zuhaitz edo ekaitz-hodei gisa dituen agerpen fisiko ugarietatik harago, Marik bere funts sakonenean lurra bera irudikatzen du, izaki bizi eta kontziente gisa. Ez da lur gainean bizi den jainkosa bat, gizakiekin harremanetan jartzeko jainkosa forma hartzen duen lurra baizik.
Identifikazio horrek euskal lurraldeko emankortasun, oparotasun eta bizi guztiaren iturri bihurtzen du. Landak uztak ematen dituenean eta artaldeak osasuntsu hazten direnean, Marik azpiko munduaren indarrak orekan mantentzen dituelako da.
Gehiegikeria zigortzen duen eta apaltasuna saritzen duen ama
Bere amatasun-eginkizunean Mari ez da barkabera eta ez du dena onartzen. Lurretik behar duena baino gehiago hartzen duenak, ibaiak kutsatzen dituenak edo basoak neurririk gabe suntsitzen dituenak, berehala aurkitzen du dena haren menpe dagoela gogorarazten duen erantzuna. Lehortea, ustekabeko elurra edo abereen gaitza dira mugak jartzeko dituen moduak.
Mari ama lur gisa ulertzeak erakusten du ekologia ez dela kontzeptu moderno hutsa, mendiko herrien eta ingurunearen arteko harreman oso zaharra baizik. Euskal mitologiak mendeak zeramatzan zientzia garaikideak geroago argi formulatuko zuen ideia esaten.
