Muxika harana
Peru eta Mari haritz sakratuak kokatzen ziren Bizkaiko herria.
Peru eta Mari: haritz-lekukoak
— Zin-egiteen haritz sakratuak —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Muxika, Bizkaia
- • Izena euskaraz: Peru eta Mari
- • Izakiak: Haritz sakratuak, basoko izpirituak
- • Motiboak: haritzak, zin-egiteak, tradizioa, justizia
- • Kronologia: Erdi Aroko ahozko tradizioa
Kondaira
Muxikako haranean, Bizkaian, Peru eta Mari izeneko bi haritz mendeetakoak zeuden. Zuhaitz haiek ez ziren haritz soilak: auzokoen arteko akordioen lekuko sakratutzat hartzen ziren.
Haien itzalpean ixten ziren salerosketak, ezkontzak, oinordetzak eta seriotasuna eskatzen zuen edozein itun. Haritz horien ondoan esandako zin-egiteek lege-indarra zuten, uste baitzen basoko izpirituek hitza betetzen ez zuena zigortzen zutela.
Peru eta Mariren azpian egindako promesa hausten zuenak zoritxarrak pairatzen zituen: gaixotasunak, uztak galtzea edo abereen heriotza. Komunitateak zuhaitz haiek arbasoen justiziaren ikur gisa errespetatzen zituen.
Tradizio hau Euskal Herri osoan presente dagoen haritzaren kultuarekin lotzen da, Gernikako Arbolatik landa-eremuetan oraindik gordetzen diren haritz sakratu ugarietaraino.
Lotutako lekuak
Gernika
Euskal Herriko haritz sakratu ospetsuena dagoen hiribildua.
Peru eta Mari: mendi azpiko maitasun ezinezkoaren kontakizuna
Peru euskal mitologiako kontakizunetan sistematikoki agertzen den gizon-izen gutxienetako bat da, orokorrean indar naturaz gaindikoek arauak markatzen dituzten mundu batean bizirik irauteko edo aurrera egiteko modua aurkitzen duen gizon arrunt eta azkarraren mota gisa. Bere izenak berak heroitasun-pretentsiorik gabeko norbait iradokitzen du.
Marirekin lotzen duen kontakizun zikluan, Peruk ez du jainkosa menderatu nahi ezta begirunez zerbitzatu ere, baizik eta bietako inork ezin duen epe luzera eutsi bere parekoen arteko harremana sortu. Haien izaeraren arteko desberdintasuna handiegia da edozein oreka iraunkorrerako.
Umorea gainditzen gaituen horretara hurbiltzeko modu gisa
Peruren zikloa beste euskal kontakizun mitikoetatik bereizten duena tonua da. Umore leun eta autokritiko bat dago pertsonaia honen abenturetan, protagonista epiko bat baino antiheroi batetik gertuago dagoena. Marirekin dituen topaketak ia beti desabantailan amaitzen dira berarentzat, baina ikasitako zerbaitekin.
Peruk euskal herriak lurraldeko indarren aurrean duen txikitasunaren kontzientzia irudikatzen du, baina baita txikitasun hori gehiegi ez hartzeko uko egitea ere. Gainditzen gaituenaren aurreko irribarrea beldurra bezain erantzun baliogarria da, eta batzuetan askoz baliagarriagoa aurrera jarraitzeko.
