Ibai eta errekak
Lamiek beren oinak ur azpian ezkutatzen dituzten lekuak.
Oin Ezkutuak
— Lamiek inoiz erakusten ez duten sekretua —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko iturri eta ibaiak
- • Izena euskaraz: Oin ezkutuak
- • Izakiak: Lamiak, gizaki bitxiak
- • Motiboak: sekretua, transformazioa, tabua, maitasuna
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Lamiek beti ezkutatzen dituzte oinak ibaien ur gardenen azpian edo lurra arrastaka ukitzen duten soineko luzeen pean. Esaten da ahate-oinak, oilo-oinak edo hankaren ordez arrain-buztana ere izan dezaketela. Haien oinak ikusten dituenak haien egiazko izaera naturaz gaindikoa ezagutuko du.
Arrantzale gazte bat bere herriko ibaian bizi zen Lamia batez erabat maitemindu zen. Hark ere maitasun bera erakutsi zion, baina baldintza bakar bat jarri zion: inoiz ez, inolako egoeratan, ez zuela begiratu behar hark oinak urpean sartzen zituen lekura. Urteetan zoriontsu bizi izan ziren ibaiaren ondoan.
Baina udako egun batean, eguzkiak indarrez distira egiten zuenean eta urak inoiz baino gardenagoak zirenean, jakin-minak arrantzalea menderatu zuen. Lamia ibaiaren ondoan lotan zegoela, makurtu eta ur gardenen azpira begiratu zuen. Ikusi zuenak izoztuta utzi zuen: giza oinen ordez, ahatearen oin palmatuak zituen.
Lamia ikaratuta esnatu zen eta bere maitearen begietan traizioa islatuta ikustean, ibaiaren sakoneretara murgildu zen poliki. Ez zen sekula gehiago agertu, eta arrantzaleak bere gainerako egunak ertzean zain eman zituen, eskatu zion promesa bakarra hautsi izanagatik negarrez.
Lotutako lekuak
Iturri sakratuak
Lamien bizilekuekin lotutako iturburuak.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- R.M. de Azkue: Euskalerriaren Yakintza
- Euskal Herriko ahozko tradizioa
Lamiak eta ibai ondoan inoiz erakusten ez dituzten hegazti-oinak
Euskal tradizioan lamiak definitzen dituzten ezaugarri fisiko guztien artean, hegazti-oinak dira konstante eta definitzaileena. Ile luzeko eta urrezko orrazidun ibai-jainkosa hauek agertzen diren lekuan, ahate forma duten oinak beti ezkutuan geratzen dira ur azpian, gona luzeen azpian edo estrategikoki jarritako harri baten atzean.
Gizaki batek ezaugarri hori ustekabean aurkitzeak sorginkeriaren amaiera zakarra markatzen zuen. Behin hilkorrak lamiaren ahate-oinak ikusten zituenean, izakia itzulerako aukerarik gabe desagertzen zen, sekretuaren hausteak harremana posible egiten zuen isilbidezko kontratua automatikoki balogabetuko balu bezala.
Mirariak jarrai dezan ikusi behar ez dena
Harreman naturaz gaindiko bati eusten dion sekretu fisikoaren dinamika hau kultura askotan agertzen da baina euskal tradizioan formulazio bereziki dotorea du. Hegazti-oinak ez dira akats lotsagarri bat, baizik eta beste izaera baten marka, lamia beste existentzia-ordena batekoa dela gogorarazten duen desberdintasuna.
Kondairak helarazten duen ikasgaia da badirela errealitatearen alderdi batzuk soilik presente egongo direnak azterketa zuzen bati lotzen ez diegun bitartean. Mundu naturaz gaindikoak begirune jakin bat behar du, agortzen ez duen eta zentzuek anbiguotasunik gabe katalogatu dezaketen horretara mugatzen ez duen begirada bat.
