— Nafarroa —
Urdazubiko Kobazuloak Pirinio nafarreko espeleologia-multzo liluragarrienetako bat osatzen dute. San Salvador monasterio premonstratensearen azpian kokatuta, kobazulo hauek Urtxuma ibaiak milaka urtetan zehar landutako lurpeko labirintoak dira, estalaktita, estalagmita eta aparteko edertasuneko karst formazioak dituztenak.
Bisita turistikoak ura protagonista izaten jarraitzen duen lurpeko mundu batean murgiltzeko aukera ematen du. Galeria nagusiek, Urjauziaren Aretoa edo Aintzira Beltza bezalako izen iradokitzaileekin, 14 milioi urte baino gehiagotan kareharrizko arrokaren gainean uraren lan pazientea erakusten dute.
Kobazuloen eta monasterioaren arteko lotura estua ez da kasualitatea. Tradizioaren arabera, monjeak kobazuloak meditazio eta atzeratze espiritualerako leku gisa erabiltzen zituzten. Gau ilunenetanetan, galerietarako uraren oihartzunak kantu misteriotsuak ziruditen eta tokiko elezahar ugari elikatu zituzten.
Urdazubiko inguruak, Baztango haranaren bihotzean, xarma berezia gehitzen dio bisitari. Herriak Nafarroako arkitektura tradizionalaren xarma gordetzen du, harrizko baserriekin eta arbel-teilatuekin, denboran geldiarazitako paisaia bat sortuz.
Teodosio zaldun nafarrak bere gurasoak hiltzen ditu deabruak engainatuta. Penitentzia gisa kateatuta, mendiz mendi dabil Herensuge batek erasotzen dion arte. San Migel jaisten da, piztia menderatzen du eta haren kateak apurtzen ditu Aralar mendian.
1610eko inkisizioaren prozesu ospetsua, kofatu sakratuan akelarreak ospatzen zituzten nafar sorginen aurkakoa. Kondairak amesgaizto eta sinesmenen arteko bidaia bat eskaintzen du.
Orreagako igarobidea Karlomagnoren atzealdeko goardiari egindako segadaren eszenatokia izan zen. Tradizio epikoak porrota Roldan eta Hamabi Pareen balentria heroiko bihurtu zuen. Gaur egun, lekuak batailen, erromesen eta erdi aroko kantuaren oihartzunak gordetzen ditu.
Basoko Jauna, artaldeak mendi garaietan babesten dituen erraldoi iletsua. Gizakiei nekazaritza, burdinaren forja eta gari-iraupena irakatsi zien. Haren txistuak ekaitzak iragartzen ditu eta artzainei arriskuaz ohartarazten die.
Izugarrizko edertasuna duten izakiak, ahate-oiekin edo arrain-buztanarekin. Haien ile luzeak urrezko orraziekin orrazten dituzte iturri eta ibai ondoan. Errespetatzen dituenari laguntzen diote, baina iraintzen dituenari gupidarik gabe jazartzen zaizkio.
Belarrak, erditzeak eta antzinako erremedioak ezagutzen dituzten emakume jakintsuak. Zugarramurdin eta beste leku batzuetan gaueko akelarreak egiten zituztela esaten zen. Mito herrikoiak jazarpen eta sorgin-ehiza historia tragiko bat ezkutatzen du.
Nafarroako Urdazubi udalerriak, Zugarramurditik bi kilometrora eta Frantziar Euskal Herriko mugaren atzean, interes handiko sistema karstiko bat gordetzen du bere auzoko udalerriaren kobazulo ospetsuen bisita bikain osatzen duena. Nafarroako ipar-mendebaldeko txoko honen ingurune geologikoa, non Pirinioa karst-muino bihurtzen den Atlantikoko haranetan bat egin aurretik, tamaina guztieko barrunbe naturaletan bereziki aberatsa da.
Urdazubiko kobazuloek Paleolitoan maiztasunekin ibiliak izan ziren prospekzio arkeologikoetan aurkitutako materialek berresten dutenez, nahiz eta eskualdeko aztarnategi ospetsuenen mailako aurkikuntzarik eman ez duten. Egungo bisitarientzako interes nagusia gehiago da paisaia eta folklorikoa, sorginei, lamiei eta izaki gainerako gaindikoei buruzko tradizioen kontzentrazioa ohiz kanpokoa den inguru batekin loturik, baita mitologia euskaldunaren aberastasunarentzat ere.
Zugarramurdi eta Urdazubi Nafarroako ipar-mendebaldeko pago-basoetatik zehar lotzen duen ibilbidea eskualdeko ibiltari-ibilbide atseginen eta historiarik kargatuenetako bat da. Bideak hainbat barrunbe txikiagoren ondotik pasatzen da, aparteko edertasuna duten pago-basoak zeharkatzen ditu eta Frantziar Euskal Herrirantz bistak eskaintzen ditu, muga politikoak artifizialki eteten duen jarraipen geografiko eta kulturala bisualki ulertzeko aukera emanez.
