Aralar eta Urbasa
Intxixuek beren bihurrikeriak egiten dituzten lekua.
Mendi-Txantxak
— Intxixuek bidaiarien kontura ondo pasatzea erabakitzen dutenean —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Euskal Herriko mendiak
- • Izena euskaraz:Txantxak mendian
- • Izakiak:Intxixu, artzainak, bidaiariak
- • Motiboak:bihurrikeriak, umorea, desorientazioa
- • Kronologia:Landako ahozko tradizioa
Kondaira
Intxixu-ak txantxetan trebeak dira oso. Beste izpiritu gaiztoek ez bezala, haiek ez dute kalte errealik egin nahi, haien lurraldeak zeharkatzen dituzten gizakien kontura ondo pasatzea baizik. Haien bihurrikeriak ospetsuak dira Euskal Herriko eskualde guztietan.
Aralarko ikazkin batek zin egiten zuen Intxixuek lo zegoen bitartean bere txabola hogei metro mendian gora mugitu zutela. Urbasako artzain batek kontatzen zuen gau bakar batean ardi guztiak elkarrekin buztanetik lotu zizkiotela. Gorbeako ehiztari batek ziurtatzen zuen balak ezkurrekin trukatzen zizkiotela.
Txantxarik ospetsuena Oiartzunen gertatu zen, non Intxixuek eztei-segida oso bat ordutan zehar zirkuluan oinez ibilarazi zuten, behin eta berriz gurutzabide beretik pasatuz ezer konturatu gabe, apaizak ateak itxi zituenean elizara iritsi ziren arte.
Ezkontza hurrengo egunera arte itxaron behar izan zen, eta harrezkero, Oiartzungo ezkongaiek beti erramu adar bedeinkatu bat daramate izpiritu bromistak aldendu eta haien zeremoniara garaiz iristeko.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- R.M. de Azkue: Euskalerriaren Yakintza
- Tradición oral de Gipuzkoa y Navarra
Mendiko jeinu bihurriak
Euskal Herriko baso hostotsu eta misteriotsuen azpian, izaki bihurri eta iheskorrak ezkutatzen dira. Haien helburu nagusia ez da gizakia kaltetzea, bidean galtzea eta haiekin dibertitzea baizik.
Laino lodia eta iluntasuna aprobetxatuz, ezagunak diren bideak aldatu egiten dituzte, bidaiariak nahasteko. Bat-batean, ohiko bidea itxi edo aldatu egiten dela dirudi, noraezean ibiltzera behartuz.
Zirkulu amaigabeak eta irteerarik gabeko bideak
Horrela, mendizale edo artzaina behin eta berriz leku beretik igarotzen da, nora joan ez dakiela. Orduak pasa daitezke zirkuluan ibiltzen, hasierako puntu berera itzuliz behin eta berriz.
Sorginkeria edo txantxa hori hausteko modu bakarra aspaldi-aspalditik dator: atorra edo jaka alderantziz jartzea da konponbidea. Horrela, espirituak nahastu egiten dira eta bide zuzena berriro agertzen da.
