Aralar eta Urbasa
Intxixuek beren bihurrikeriak egiten dituzten lekua.
Mendiko txantxak
— Intxixuek bidaiarien kontura ondo pasatzea erabakitzen dutenean —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Euskal Herriko mendiak
- • Izena euskaraz:Txantxak mendian
- • Izakiak:Intxixu, artzainak, bidaiariak
- • Motiboak:bihurrikeriak, umorea, noraeza
- • Kronologia:Landako ahozko tradizioa
Kondaira
Intxixuak txantxetan trebeak dira oso. Beste izpiritu gaiztoek ez bezala, haiek ez dute benetako kalterik egin nahi, haien lurraldeak zeharkatzen dituzten gizakien kontura ondo pasatzea baizik. Haien bihurrikeriak ospetsuak dira Euskal Herriko eskualde guztietan.
Aralarko ikazkin batek zin egiten zuen Intxixuek lo zegoen bitartean bere txabola hogei metro mendian gora mugitu zutela. Urbasako artzain batek kontatzen zuen gau bakar batean ardi guztiak artilez elkarri lotu zizkiotela. Gorbeako ehiztari batek ziurtatzen zuen balak ezkurrekin trukatu zizkiotela.
Txantxarik ospetsuena Oiartzunen gertatu zen, non Intxixuek eztei-segida oso bat ordutan zehar zirkuluan oinez ibilarazi zuten, behin eta berriz gurutzabide beretik pasatuz ezer konturatu gabe, apaizak ateak itxi zituenean elizara iritsi ziren arte.
Ezkontza hurrengo egunera arte itxaron behar izan zen, eta harrezkero, Oiartzungo ezkongaiek beti erramu adar bedeinkatu bat daramate izpiritu txantxazaleak aldendu eta haien zeremoniara garaiz iristeko.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- R.M. de Azkue: Euskalerriaren Yakintza
- Gipuzkoako eta Nafarroako ahozko tradizioa
Mendiko jeinu bihurriak
Euskal Herriko baso hostotsu eta misteriotsuen azpian, izaki bihurri eta iheskorrak ezkutatzen dira. Haien helburu nagusia ez da gizakia kaltetzea, bidean galtzea eta haiekin dibertitzea baizik.
Laino lodia eta iluntasuna aprobetxatuz, ezagunak diren bideak aldatu egiten dituzte, bidaiariak nahasteko. Bat-batean, ohiko bidea itxi edo aldatu egin dela dirudi, eta ibiltaria noraezean geratzen da.
Zirkulu amaigabeak eta irteerarik gabeko bideak
Horrela, mendizale edo artzaina behin eta berriz leku beretik igarotzen da, nora joan ez dakiela. Orduak pasa daitezke zirkuluan ibiltzen, hasierako puntu berera itzuliz behin eta berriz.
Sorginkeria edo txantxa hori hausteko modu bakarra aspaldi-aspalditik dator: atorra edo jaka alderantziz jartzea da konponbidea. Horrela, espirituak nahastu egiten dira eta bide zuzena berriro agertzen da.
