Euskal Herriko baserriak
Iratxoek beren bihurrikeriak egiten dituzten lekuak.
Barrea Iluntasunean
— Iratxoek ezbehar txikietan dibertsioa aurkitzen dutenean —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Euskal Herriko baserriak
- • Izena euskaraz:Irria ilunpean
- • Izakiak:Iratxoak, baserriko biztanleak
- • Motiboak:bihurrikeriak, hotsak, txantxak, eskaintzak
- • Kronologia:Etxeko ahozko tradizioa
Kondaira
Gaueko izpirituak batzuetan barre-algara beldurgarriekin agertzen da iluntasunetik. Risa en la oscuridad horrek ez du loria onik iragartzen; norbere harrokeriaren aurkako iseka dela ziurtatzen dute zaharrenek menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
Barreak mendi krestetan oihartzuna egiten duenean, bidaiariak berehala otoitz egin eta atzera begiratu gabe korrika ihes egin behar duela esaten da. Inoren presentziarik gabe entzuten den barre hori Natura basati dabilela seinale argia da hasieratik menderako biderako.
Mutil harro batek Gauekoren barreari barrearekin erantzun zion gau batez. Bat-batean, barre-algara milaka ahotsetan zabaldu zen bere inguruan eta beldurrak jota belaunikatu zen mutila. Gauekok pasatzen utzi zion, baina bere ahotsa betirako dardarka geratu zen asaben berritzeko uneoro.
Iluntasuneko barrearen mitoak Natura errespetatzea eta gure txikitasuna onartzea irakasten du. Gaueko da gauaren jabea, eta bere barrearekin gizakiari gogorarazten dio iluntasunean bere legeak ez duela balio izpiritu babesleen aurka gure asaben oroimenean menderako biderako.
Lotutako lekuak
Ganbarak eta txokoak
Iratxoen lekurik gogokoenak.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- R.M. de Azkue: Euskalerriaren Yakintza
- Tradición oral de Euskal Herria
La carcajada que nadie esperaba escuchar en la cueva vacía
Euskal tradizioan badago beldurgarri izateagatik asaldatzen ez duten kontakizun korronte bat, baizik eta kezkagarri izateagatik, non elementu asaldatzailea ez den indarkeria ezta heriotza ere, baizik eta askoz ulertezinagoa den zerbait: gorputz ikusgarririk ez duen barre algara bat. Koba baten barrutik, harkaitz baten atzetik edo inor dagoen basoko puntu zehaztugabe batetik sortzen den barre algara bat.
Entzuten zutenek hotsa guztiz gizatiarra dela deskribatzen zuten bere tinbrean eta kadentzian, eta horixe zen hain zuzen ere deskontzertagarri egiten zuena. Orroa edo ulu bat animalia bati egotzi dakioke, baina inor ez dagoen leku bateko barre algara zehatz eta artikulatu batek kategoria lasaigarri guztiak desafiatzen zituen.
Gurekin barre egiten duena horretarako gorputzik behar izan gabe
Kontakizun batzuek barre horiek iratxoekin identifikatzen zituzten, gizakien nahasmena eta beldurra dibertigarria iruditzen zitzaien jenio txiki bihurriekin. Beste batzuek bizidunen mundua distantzia batekin behatzen zuten hildakoen arimei egozten zizkieten, hilkorrek beren eguneroko arazoak hartzen duten seriotasuna barregarri egiten zuen distantzia horrekin.
Umorea naturaz gaindikoaren ezaugarri gisa euskal mitologiako alderdirik gutxien esploratutakoetako bat da eta argigarrienetako bat. Beren entitate ikusezinei umore-zentzua ematen dien tradizio batek adierazten du unibertsoa bera ez dela guztiz serioa eta gure espeziearen solemnitatea ere entretenimendu kosmikoaren gaia dela.
