Antzinako hilerriak
Hildakoak beren etxeetatik hurbil pausatzen diren lekua.
Ziklo Naturala
— Heriotza ordena kosmikoaren zati gisa —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Euskal Herri osoa
- • Izena euskaraz:Ziklo naturala
- • Izakiak:Herio, arbasoak
- • Motiboak:bizi-zikloa, berritzea, oreka kosmikoa
- • Kronologia:Etenik gabeko antzinako tradizioa
Kondaira
Euskal kosmobisioan, Herio ez da etsaia: naturaren ordenaren zerbitzaria da. Heriotzarik gabe ez dago berritzerik, amaierarik gabe ez dago hasiera berririk. Herio uztak hazarazten dituen eguzkia bezain beharrezkoa da. Heriotza bizitzaren funtsezko parte gisa ulertze sakon honek euskal herriaren espiritualtasuna markatzen zuen.
Zaharrek beldurrik ez izaten irakasten zuten, errespetua izaten baizik. Heriotza lurraren zikloaren parte zen: hostoak erori egiten dira beste batzuk jaio daitezen, animaliak hil egiten dira beste batzuk elikatzeko, gizakiak igaro egiten dira bere seme-alaben seme-alabak etor daitezen. Belaunaldi bakoitza iragana etorkizunarekin uztartzen zuen kate infinitu bateko maila bat zen.
Horregatik, euskal hileta tradizionaletan ez zen soilik negar egiten: ospatu ere egiten zen. Hilaren istorioak gogoratzen ziren, bere pasadizoekin parra egiten zen, bere memoriaren alde topa egiten zen. Herio etorri bazen, bizitza bizi izan zela esan nahi zuelako. Eta horrek beti merezi zuen ospakizuna, ez betiko dolua.
Heriotzaren aurreko jarrera honek azaltzen zuen euskaldunek arbasoekiko kultu hain landua zergatik mantentzen zuten. Hilak familiaren parte izaten jarraitzen zuten, erabaki garrantzitsuetan presente, zailtasun uneetan dei egina. Herio ez zituen familiak banatzen: elkarrekin egoteko beste forma bat ematen zien besterik gabe.
Lotutako lekuak
Landa elizak
Beila-lekuak eta hileta-zeremonia tradizionalak egiten diren lekuak.
Naturaren erritmoa: Bizitza eta heriotza
Kantauri inguruko paisaia malkartsuetan, Euskal Herriko antzinako biztanleek apaltasunez ulertzen zuten biziraupena nekazaritza-ziklo naturalaren mende zegoela. Arbasoek bazekiten naturaren erritmoa errespetatzea dela bizitzaren oinarria.
Naturako indarrek gizakiaren begirunea eta sumisioa eskatzen zuten. Milaka urteko oreka hori hausteak ondorio larriak ekar zitzakeen komunitatearentzat, oreka kosmikoa baitzeuden jokoan.
