Antzinako baserriak
Iragarpenak behatu eta errespetatzen ziren lekuak.
Heriotza Iragarpenak
— Herio iragartzen duten seinaleak —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Euskal Herriko baserriak
- • Izakiak:Herio, hilzorian daudenak
- • Motiboak:iragarpenak, hegaztiak, ametsak
- • Izena euskaraz:Heriotzaren iragarpenak
- • Kronologia:Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Herio ez da inoiz abisatu gabe iristen. Zaharrenek seinaleak ezagutzen zituzten: mozoloa teilatu gainean kantari, txakur bat gaixoaren leihorantz uluka edo haizerik gabe hiru aldiz itzaltzen zen kandela. Iragarpen horiek elkartzen zirenean, familiak bazekien ezinbesteko agurrerako prestatu behar zuela.
Emakume zaharrenek ametsak interpretatzen zituzten. Zaldi beltz batekin, ur uherraren aurrean edo hildako senide batek izenez deitzen zizunarekin amets egitea seinale zalantzarik gabeak ziren. "Haren bila etorri da", esaten zuten, eta belaunaldiz belaunaldi ezagututako arbasoen erritua betetzen duenaren lasaitasunez beila prestatzen hasten ziren.
Esaten da Herioren etorrera onartzen zutenak bakean hiltzen zirela, beren senideez inguratuta, kontuak kitaturik eta agurrak esanda. Baina beren ordua iritsita bizitzari tematzen zitzaizkionek agonia ikaragarria jasaten zuten, atsedenik gabe itzaletarantz tiratzen zien zerbait ikusezinaren aurka borrokan.
Iragarpenek prestatzeko balio zuten, ez ihes egiteko. Inork ezin zion Heriori ihes egin bere unea iristen zenean. Baina bai aukeratu nola egin aurre igarobideari: beldurrez eta ukazioz, edo onarpen barez. Garai bateko euskaldunek ulertzen zuten heriotza bizitzaren parte zela, eta haren seinaleei ez entzutea barkatu ezinezko ergelkeria zela.
Lotutako lekuak
Landa hilerriak
Herioren seinaleak onartzen zituztenen azken helmuga.
Lotutako izakiak
Iturriak
- J.M. Barandiaran: Mitología Vasca
Baserrian hurbileko heriotza iragartzen zuten seinaleak
Euskal folkloreak mendeetan zehar heriotzaren seinale abisatzaileen sistema oso artikulatua garatu zuen, familia bakoitzeko kide arretatsuenek irakurtzen ikasten zutena. Ez ziren sineskeria hutsak, baizik eta hurbileko heriotzekin sarri lotzen ziren inguruko jokabideei buruzko behaketa metatuak.
Gauerdian estimulu ageririk gabe zerurantz ulu egiten duen txakurra, gaixo bat lo dagoen gelako leihoaren aurka behin eta berriz jotzen duen txoria, aire-korronterik gabeko gau batean bere kabuz itzaltzen den kandela, oilarra bezala kantatzen duen oiloa: guztiak ziren baserrian inork alde batera utzi ezin zituen abisuak.
Jasotako abisuari esker larritasunik gabe prestatzea
Iragarpen hauen funtzioa ez zen familia beldurtzea, baizik eta prestatzeko denbora ematea. Konpondu gabe geratutako kontuak bideratzea, sakabanatuak elkartzea, hilzorian zegoenak behar zuena adierazi eta merezi zuena jaso ahal izan zuela ziurtatzea. Abisatutako heriotza dramatikoa zen baina kudeagarria.
Iragarritako heriotzaren kultura honek hilkortasuna eguneroko elkarrizketatik kanpo uzten ez zuen gizarte bat islatzen du, baizik eta gaur egun harridura eragiten duen naturaltasun batekin integratzen zuena. Heriotza ez zen gai debekatua, komunitateak ezagutza partekatua eta tradizio zehatzak zituen gaietako bat gehiago baizik.
