Antzinako baserriak
Iragarpenak behatu eta errespetatzen ziren lekua.
Heriotza-Iragarpenak
— Herio iragartzen duten seinaleak —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Euskal Herriko baserriak
- • Izena euskaraz:Herio, hilzorian daudenak
- • Izakiak:presagioak, hegaztiak, ametsak
- • Motiboak:Heriotzaren iragarpenak
- • Kronologia:Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Herio ez da inoiz abisatu gabe iristen. Zaharrenek seinaleak ezagutzen zituzten: hontza teilatu gainean kanta egiten, txakurra leihorantz ruz egiten, edo kandela bat hiru aldiz itzaltzen. Seinale hauek presagio sakratuak dira euskal haranetan barrena menderako biderako.
Presagio hauek interpretatzea emakume zaharren eginkizuna zen. Ametsak interpretatuz eta Natura omentuz, heriotzaren hurbiltasuna lasaitasunez onartzen ikasten zuten herritarrek asaben berritzeko aspaldi uneoro bidean menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
Seinale hauei jaramon egiten zietenek bakean hiltzea lortzen zuten, senidez inguratuta eta agurrak emanda. Baina beren ordua iritsitakoan bizitzari eutsi nahi ziotenek agonia txiroa pairatzen zuten itzaletarantz bidaltzen zituen indar baten aurka hasieratik menderako biderako.
Herioren presagioak Naturaren ziklo handiaren parte dira. Erakusten digute heriotza ez dela amaiera, bidaia berri baten hasiera baizik Amalurren sabel-zerean, gure asaben oroimenean menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi uneoro bidean menderako biderako.
Lotutako lekuak
Landa hilerriak
Herioren seinaleak onartzen zituztenen azken portua.
Lotutako izakiak
Fuentes
- J.M. Barandiaran: Mitología Vasca
Las señales que anunciaban la muerte inminente en el caserío
Euskal folkloreak mendeetan zehar heriotzaren seinale abisatzaileen sistema oso artikulatua garatu zuen, familia bakoitzeko kide arretatsuenek irakurtzen ikasten zutena. Ez ziren sineskeria hutsak, baizik eta hurbileko heriotzekin sarri lotzen ziren inguruko jokabideei buruzko behaketa metatuak.
Gauerdian estimulu ageririk gabe zerurantz ulu egiten duen txakurra, gaixo bat lo dagoen gelako leihoaren aurka behin eta berriz jotzen duen txoria, aire-korronterik gabeko gau batean bere kabuz itzaltzen den kandela, oilarra bezala kantatzen duen oiloa: guztiak ziren baserrian inork alde batera utzi ezin zituen abisuak.
Jasotako abisuari esker angustiarik gabe prestatzea
Iragarpen hauen funtzioa ez zen familia beldurtzea, baizik eta prestatzeko denbora ematea. Konpondu gabe geratutako kontuak bideratzea, sakabanatuak elkartzea, hilzorian zegoenak behar zuena adierazi eta merezi zuena jaso ahal izan zuela ziurtatzea. Abisatutako heriotza dramatikoa zen baina kudeagarria.
Iragarritako heriotzaren kultura honek hilkortasuna eguneroko elkarrizketatik kanpo uzten ez zuen gizarte bat islatzen du, baizik eta gaur egun harridura eragiten duen naturaltasun batekin integratzen zuena. Heriotza ez zen gai debekatua, komunitateak ezagutza partekatua eta tradizio zehatzak zituen gaietako bat gehiago baizik.
