Etxeetako atalaseak
Heriok ordua iristen denean pazientziaz itxaroten duen lekua.
Dei saihestezina
— Herio norbaiten bila datorrenean —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko etxe guztiak
- • Izena euskaraz: Herioaren deia
- • Izakiak: Herio, hilkorra
- • Motiboak: patua, saihetsezintasuna, onarpena
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Behin batean, Bizkaiko lurretan gizon oso aberats bat bizi izan zen, urteak dituen egunak baino baserri gehiago eta zeruan izarrak baino azienda buru gehiago zituena. Gizon hark heriotzari zion beldurrik handiena, eta sendalari eta aztirik onenak kontratatuak zituen hura urrun mantentzeko.
Neguko gau batean, haizeak haritzen artean uluka egiten zuenean eta elurrak soroak estaltzen zituenean, norbaitek atea jo zuen. Morroiak ireki zuenean, ez zegoen inor agerian. Baina ahots batek xuxurlatu zuen atarian: "Etxe honetako nagusiaren bila nator". Herio zen, Heriotza, zegokiona kobratzera iritsia.
Gizon aberatsa ezkutatzen saiatu zen. Soto sakonenean gorde zen, ate guztiak burdinazko morroiloz itxi zituen eta leiho bakoitzean gurutzeak jarri zituen. Baina burua biratu zuenean, Herio han zegoen, lasai eta pazientziaz, besoak zabalik zituela haren zain.
"Munduaren amaieraraino korrika egin dezakezu", esan zuen Heriok udazkeneko haizearen gisako ahots leunez, "baina zure izena ahoskatzen dudanean, denbora bera ere gelditu egiten da zure zain. Ez izan nire beldur, ez naiz zure etsaia. Izan zinena eta izango zarena bereizten dituen atalasea baino ez naiz". Eta horrela, heriotzari hainbeste beldur zion gizon aberatsak lasaitasunez onartu zuen, Amalur Ama Lurraren altzora igarotzeko urrats naturala besterik ez zela ulertu zuenean.
Lotutako lekuak
Euskal hilerriak
Hildakoak beren arbasoekin pausatzen diren leku sakratuak.
Dei saihestezina: Heriotzaren presagioa
Euskal tradizioan, heriotza gutxitan iristen zen aldez aurretik abisatu gabe inguruko seinaleak irakurtzen zekitenentzat. Gaueko hots jakin batzuk, etxeko animalien jokabide ulertezinak edo loaren atarian izandako ikuspenak zaharrenek argi eta garbi ezagutzen zituzten seinaleak ziren.
Dei saihestezinak norbaitek bere izena presentzia ikusezin batek ahapeka esanda entzuten zuen unea deskribatzen zuen. Ez zen haluzinazio bat, pertsona horrek mundu ikusgarrian zuen denbora bere amaiera naturalera iristen ari zelako abisu solemnea baizik.
Atalasea gurutzatu aurreko agur duina
Dei hori jasotzen zuenak ez zuen izurik hartzen, baizik eta bere kontuak antolatzen zituen, bereengandik lasaitasunez agurtzen zen eta unea ingurukoak harritzen zituen baretasunarekin itxaroten zuen. Deiaren ziurtasunak azken egunak osotasunez bizitzeko aukera ematen zien, ukapenaren pisurik gabe.
Heriotzaren aurreko jarrera honek izatearen beste egoera baterako trantsizio iragarri gisa ulertzen duen mundu ikuspegia erakusten du. Dei saihestezina ez zen zigor bat, ezta mehatxu bat ere, haratagoak bizidunekin komunikatzeko zuen modurik gogoetatsuena baizik.
