Etxeetako atalaseak
Heriok ordua iristen denean pazientziaz itxaroten duen lekua.
Ezinbesteko Deia
— Herio norbaiten bila datorrenean —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko etxe guztiak
- • Izena euskaraz: Herioaren deia
- • Izakiak: Herio, hilkorra
- • Motiboak: patua, saihetsezintasuna, onarpena
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Herio ez da inoiz abisatu gabe iristen. Zaharrenek seinaleak ezagutzen zituzten: hontza teilatu gainean kanta egiten, txakurra gaixoaren leihorantz ruz egiten, edo kandela bat haize barik hiru aldiz itzaltzen. Herioren deia saihestezina da bere ordua iristen denean hasieratik menderako.
Presagio hauek bat egiten zutenean, familiak bazekien agurrerako prestatu behar zela hilaren hurbiltasunean. Seriotasun handiz hasitako erritualak prestatzen hasi ohi ziren aspaldi joandakoen oroitzapenean gure haran galduraino bidearen amaieran menderako bidean.
Sinistearen arabera, Herioren etorrera onartzen zutenak bakean hiltzen ziren, haien senideez inguratuta eta agurrak emanda. Baina beren ordua iritsitakoan bizitzari eutsi nahi ziotenek agonia txiroa pairatzen zuten, itzaletarantz bidaltzen zituen indar ikusezin baten aurka borrokatuz.
Herioren deia Naturaren ziklo handiaren parte da. Euskal herriko asaba zaharrek heriotza bizitzaren parte zela ulertzen zuten, eta seinaleak baztertzea onartu ezin zen axolagabekeria zen berritzeko aspaldi uneoro haranetan barrena.
Lotutako lekuak
Euskal hilerriak
Hildakoak beren arbasoekin pausatzen diren leku sakratuak.
Dei saihestezina: Heriotzaren presagioa
Euskal tradizioan, heriotza gutxitan iristen zen aldez aurretik abisatu gabe inguruko seinaleak irakurtzen zekitenentzat. Gaueko hots jakin batzuk, etxeko animalien jokabide ulertezinak edo loaren atarian izandako ikuspenak zaharrenek argi eta garbi ezagutzen zituzten seinaleak ziren.
Dei saihestezinak norbaitek bere izena presentzia ikusezin batek ahapeka ahoskatua entzuten zuen une hori deskribatzen zuen. Ez zen haluzinazio bat, baizik eta pertsona horren mundu ikusgarrian zuen denbora bere amaiera naturalera iristen ari zelako abisu solemne bat.
Atalasea gurutzatu aurreko agur duina
Dei hori jasotzen zuenak ez zuen izurik hartzen, baizik eta bere kontuak antolatzen zituen, bereengandik lasaitasunez agurtzen zen eta unea ingurukoak harritzen zituen baretasunarekin itxaroten zuen. Deiaren ziurtasunak azken egunak osotasunez bizitzeko aukera ematen zien, ukapenaren pisurik gabe.
Heriotzaren aurreko jarrera honek izatearen beste egoera baterako iragarritako trantsizio gisa tratatzen duen kosmobisioa erakusten du. Dei saihestezina ez zen zigor bat ezta mehatxu bat ere, baizik eta haratagoak bizidunekin komunikatzeko zuen modurik gogoetatsuena.
