Euskal Herriko baserriak
Ingumak lo daudenak bisitatzen dituen lekua.
Gaueko Beldurrak
— Inguma lo dagoenaren bularrean esertzen denean —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Euskal Herriko logelak
- • Izena euskaraz:Gaueko izuak
- • Izakiak:Inguma
- • Motiboak:paralisia, beldurra, ametsa, babesa
- • Kronologia:Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Gaueko izpirituek amesgaiztoak (terrores nocturnos) erabiltzen dituzte gizakiaren loaren bakea apurtzeko. Inguma da horretarako aditua, bular gainean pausatzen den bitartean itolarria eta beldur sakona sortuz hasieratik menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
Beldur hauek kofatu sakonenetako isiltasunetik datozela zirudien. Baserritarrek eguzkilorea ukitzen zuten loaren oreka mantentzeko seinale gisa asaben berritzeko aspaldi uneoro haranetan barrena menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi uneoro bidean menderako.
Mutil batek gauero amesgaiztoak izaten zituenean, katu bat hartu zuen ohe azpian babesle gisa. Katuak Ingumaren presentzia sumatu eta izpiritua beldurtuta ihes egin zuen tximiniaren artean desagertuz jolas artean menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi uneoro bidean.
Gaueko beldurren mitoak loaren hauskortasuna eta Naturaren indar ezezagunak irudikatzen ditu. Berak gogorarazten digu loak ere bere legeak dituela eta izpiritu gaiztoek beti aurkitzen dutela bide bat gure indarrak probatzeko gure asaben oroimenean menderako biderako asmoz.
Lotutako lekuak
Logela tradizionalak
Gaueko izuen eszenatokia.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- R.M. de Azkue: Euskalerriaren Yakintza
- Tradición oral de Euskal Herria
Las presencias que el niño vasco aprendía a nombrar sin tener miedo
Euskal baserrietako haurren hezkuntza informalean, gaueko beldurrarekin bizitzen ikastea jeztea edo perretxiko jangarriak eta pozointsuak bereizten ikastea bezain zati garrantzitsua zen. Helduek ez zuten antzezten gaueko izuak existitzen ez zirenik, baizik eta izena ematen zieten eta ikusezinarekiko nola harremanetan jarri deskribatzen zuten.
Iluntasunean beldurtuta garrasika egiten zuen haurra ez zen gaitzetsia ezta barregarri utzia ere, baizik eta artatua eta orientatua. Amonak hots bitxi hori seguruenik zein entitatek eragin zuen azaltzen zion, zein zen haren izaera eta zergatik ez zuen beldur izateko arrazoirik, baldin eta ikusezinarekiko elkarbizitzako oinarrizko arau batzuk errespetatzen bazituen.
Informatutako beldurra kudeagarria da, beldur itsua ez
Tradiziozko euskal kulturak bere haurrei eskaintzen ziena ez zen beldurraren ukazioa, baizik eta sistema azalpen koherente baten barruan testuinguratzea. Goizaldeko hotsa ziurrenik galtzagorri pozik ez zegoen bat zela jakitea eta ez mehatxu hilgarri bat, nahikoa zen loari drama gehiegi gabe itzultzen uzteko.
Beldurraren enfoke pedagogiko honek, begirunea informazioarekin eta helduen presentzia lasai baten orekan mantentzen duena, eraginkorragoa izaten jarraitzen du munstroak existitzen ez direla esatearen alternatiba modernoa baino. Haur euskaldunak bazekien pertsonaia zehatz horiek ez zirela existitzen, baina emozionalki ulertzen zuen gauak bere errealitate propioa duela eta bere prudenzia propioa merezi duela.
