Euskal Herriko baserriak
Ingumak lo daudenak bisitatzen dituen lekua.
Gaueko Beldurrak
— Inguma lo dagoenaren bularrean esertzen denean —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Euskal Herriko logelak
- • Izena euskaraz:Gaueko izuak
- • Izakiak:Inguma
- • Motiboak:paralisia, beldurra, ametsa, babesa
- • Kronologia:Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Medikuntza modernoak loaren paralisia azaldu baino askoz lehenago, euskaldunek bazuten lo zeudenak erasotzen zituen izu haren azalpen propioa: Inguma zen, biktimaren bular gainean eserita, haren beldurraz elikatzen.
Gaueko izua nahastezina da: esnatzen zara mugitu ezinik, bular gainean pisu ikaragarria sentituz, oihu egin ezinik nahiz eta beldurrak barrutik ito. Gelako bazterretan itzalak ikusten dituzu, eta iluntasun trinkienetik begira dagoen presentzia gaiztoa sumatzen duzu.
Antzinako euskaldunentzat, presentzia hori Inguma zen. Gauez etxeetan sartzen zen, hormak kea balira bezala zeharkatuz, lo zeudenen gainean esertzen zen eta haien izuaz elikatzen zen egunsentira arte.
Babes bakarra lo egin aurretik formula magikoa errezitatzea zen: "Inguma, Satanen semeordea, Jainkoaren izenean zuri deitzen dizut. Ez egin kalterik niri, ezta nire etxeari ere". Errezitatzen zutenek lasai egiten zuten lo gau osoan. Ahazten zutenek, berriz, barre krudel baten oihartzuna belarrietan zutela esnatzen ziren.
Lotutako lekuak
Logela tradizionalak
Gaueko izuen eszenatokia.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- R.M. de Azkue: Euskalerriaren Yakintza
- Euskal Herriko ahozko tradizioa
Haur euskaldunak beldurrik gabe izendatzen ikasten zituen presentziak
Euskal baserrietako haurren hezkuntza informalean, gaueko beldurrarekin bizitzen ikastea jeztea edo perretxiko jangarriak eta pozointsuak bereizten ikastea bezain zati garrantzitsua zen. Helduek ez zuten antzezten gaueko izuak existitzen ez zirenik, baizik eta izena ematen zieten eta ikusezinarekiko nola harremanetan jarri deskribatzen zuten.
Iluntasunean beldurtuta garrasika egiten zuen haurra ez zen gaitzetsia ezta barregarri utzia ere, baizik eta artatua eta orientatua. Amonak hots bitxi hori seguruenik zein entitatek eragin zuen azaltzen zion, zein zen haren izaera eta zergatik ez zuen beldur izateko arrazoirik, baldin eta ikusezinarekiko elkarbizitzako oinarrizko arau batzuk errespetatzen bazituen.
Informatutako beldurra kudeagarria da, beldur itsua ez
Tradiziozko euskal kulturak bere haurrei eskaintzen ziena ez zen beldurraren ukazioa, baizik eta sistema azalpen koherente baten barruan testuinguratzea. Goizaldeko hotsa ziurrenik galtzagorri pozik ez zegoen bat zela jakitea eta ez mehatxu hilgarri bat, nahikoa zen loari drama gehiegi gabe itzultzen uzteko.
Beldurraren enfoke pedagogiko honek, begirunea informazioarekin eta helduen presentzia lasai baten orekan mantentzen duena, eraginkorragoa izaten jarraitzen du munstroak existitzen ez direla esatearen alternatiba modernoa baino. Haur euskaldunak bazekien pertsonaia zehatz horiek ez zirela existitzen, baina emozionalki ulertzen zuen gauak bere errealitate propioa duela eta bere prudenzia propioa merezi duela.
