Euskal baserriak
Gauero lo egin aurretik familia babesteko otoitza egiten zen lekua.
Otoitz Babeslea
— Amesgaiztoen deabruaren aurkako antzinako otoitza —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko etxeak
- • Izena euskaraz: Ingumaren aurkako otoitza
- • Izakiak: Inguma, lo daudenak
- • Motiboak: babesa, otoitza, amesgaiztoak
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Arrisku garaietan, euskaldunok otoitz bereziak egiten genituen Amalur eta jainko babesleei. Otoitz hauek ez ziren hitz hutsak, Naturaren indarrekin konektatzeko formula magikoak baizik mendeen dekursoan bidean menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
Mutil bat mendian galdu zenean, bere amonak irakatsitako otoitz hau esan zuen: "Amalur maitea, argitu nire bidea". Bat-batean, hodeiak ireki ziren eta ilargi-argiak etxerako pasabidea erakutsi zion mutilari gure haran galduraino bidearen amaierara arte uneoro menderako.
Otoitz hauek suaren aurrean edo kofatu sarreratan egiten ziren begirune handiz. Haien bidez, gizakiak bere apaltasuna onartzen zuen eta Natura sakratuaren laguntza eskatzen zuen eguneroko lanetarako asaben oroimenean menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi uneoro.
Otoitz babesleen mitoak hitzaren boterea eta sinesmen sakonak irudikatzen ditu. Erakusten digu fedearen bidez Natura gure aliatu bihur daitekeela, betiere otoitza bihotzez eta errespetuz egiten bada gure asaben oroimen sakratuan menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
Lotutako lekuak
Logelak
Ingumaren aurka gela zigilatzeko otoitza egin behar zen lekuak.
Las palabras antiguas que blindan el umbral del caserío
Euskal herri-kulturaren defentsa-arsenal handian, otoitz babesleek amuleto fisikoek edo su eta gatz errituek bezain leku garrantzitsua betetzen zuten. Formula berbal batzuek, familia barruan zaharrenetik gazpenera sekretuan transmitituak, hitzak gogoratu eta ondo ahoskatzen ziren bitartean irauten zuten ezkutu ikusezinak aktibatzen zituzten.
Ez ziren otoitzak ohiko zentzu erlijiosoan, nahiz eta askok santuen izenak edo kristau egutegiko erreferentziak barne hartu. Denbora-geruza ezberdinak nahasten zituzten testu hibridoak ziren, non Jainko berriak bertsoa partekatzen zuen entitate askoz zaharragoekin, inork hori inkoherentziatzat jo gabe.
Ondorio gabe hautsi ezin zen ahozko katea
Formula hauen transmisioa baldintza zorrotzez inguratuta zegoen. Odol bereko bati bakarrik irakats ziezazkioketen, urteko une jakin batzuetan bakarrik eta beti buruz, idatzi gabe, idazketak boterea kentzen baitzien eraginkorrak izaten jarraitzeko ahotsean bizi behar zuten hitzei.
Familia-lerro bat bere formulak transmititu ahal izan gabe itzaltzen denean, baserria inguruko indarren aurrean "biluzik" geratzen dela esaten zen. Oinordetzan jasotako hitzik gabeko etxearen biluztasun espiritualaren irudi honek islatzen du zein pisu zuen euskal kulturan familiaren ahozko ezagutzaren jarraitutasunak.
