Euskal baserriak
Gauero lo egin aurretik familia babesteko otoitza egiten zen lekua.
Otoitz Babeslea
— Amesgaiztoen deabruaren aurkako antzinako otoitza —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko etxeak
- • Izena euskaraz: Ingumaren aurkako otoitza
- • Izakiak: Inguma, lo daudenak
- • Motiboak: babesa, otoitza, amesgaiztoak
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Gauero begiak itxi aurretik, euskal zaharrek otoitz berezi bat errezitatzen zuten Ingumarengandik, amesgaiztoen deabruarengandik, babesteko. Errezua belaunaldiz belaunaldi transmititzen zen, iluntasun orduetan izpiritu gaiztoa etxetik urrun mantentzen zuen formula magiko gisa.
Otoitzik ezagunena honela zen: "Inguma, zuri esaten dizut bakean utz nazazula gau honetan. Batetik bietara, bietatik hiruetara, hiruetatik lauretarrera, lauretatik bostetara, bostetatik seietara, seietatik zazpietara. Argituko du eta nire arima lasai egongo da."
Otoitza errezitatzea ahazten zuenak gaueko bisitariaren aurrean babesik gabe geratzen zela uste zen. Orduan Inguma leihoko zirrikituetatik sartuko zen, haizea bezain ikusezin, eta lo zegoenaren bularrean pausatuko zen, babesgabe zegoela arnasa lapurtzeko.
Amek txikitatik irakasten zieten otoitz hau seme-alabei, bizitzako egia funtsezko bat irakasten den bezala. Atea ondo ixtea edo lo egin aurretik sua estaltzea bezain garrantzitsua zen. Baserrien gainean gaua erortzen denean zelatan dauden arrisku ikusezinen aurkako neurri bat.
Lotutako lekuak
Logelak
Ingumaren aurka gela zigilatzeko otoitza egin behar zen lekuak.
Baserriaren ataria blindatzen duten antzinako hitzak
Euskal herri-kulturaren defentsa-arsenal handian, otoitz babesleek amuleto fisikoek edo su eta gatz errituek bezain leku garrantzitsua betetzen zuten. Formula berbal batzuek, familia barruan zaharrenetik gazpenera sekretuan transmitituak, hitzak gogoratu eta ondo ahoskatzen ziren bitartean irauten zuten ezkutu ikusezinak aktibatzen zituzten.
Ez ziren otoitzak ohiko zentzu erlijiosoan, nahiz eta askok santuen izenak edo kristau egutegiko erreferentziak barne hartu. Denbora-geruza ezberdinak nahasten zituzten testu hibridoak ziren, non Jainko berriak bertsoa partekatzen zuen entitate askoz zaharragoekin, inork hori inkoherentziatzat jo gabe.
Ondorio gabe hautsi ezin zen ahozko katea
Formula hauen transmisioa baldintza zorrotzez inguratuta zegoen. Odol bereko bati bakarrik irakats ziezazkioketen, urteko une jakin batzuetan bakarrik eta beti buruz, idatzi gabe, idazketak boterea kentzen baitzien eraginkorrak izaten jarraitzeko ahotsean bizi behar zuten hitzei.
Familia-lerro bat bere formulak transmititu ahal izan gabe itzaltzen denean, baserria inguruko indarren aurrean "biluzik" geratzen dela esaten zen. Oinordetzan jasotako hitzik gabeko etxearen biluztasun espiritualaren irudi honek islatzen du zein pisu zuen euskal kulturan familiaren ahozko ezagutzaren jarraitutasunak.
