Baserrietako logelak
Ingumak ustekabean harrapatutako lo zeudenak zelatatzen zituen lekua.
Arnasaren lapurra
— Ingumak azken hatsa lapurtzen duenean —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Euskal baserrietako logelak
- • Izena euskaraz:Arnasaren lapurra
- • Izakiak:Inguma, lo daudenak
- • Motiboak:amesgaiztoak, itotzea, bat-bateko heriotza
- • Kronologia:Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Inguma leihoetako zirrikituetatik sartzen da etxea isilik lo dagoenean. Ikusezin eta pisurik gabe, lo dagoenaren bular gainean pausatzen da, eta poliki-poliki estutzen hasten da, haren azken hatsa xurgatu nahian. Bizitza lapurtzen duen izakia da, gauaren ordurik sakonenetan jarduten duena.
Garaiz esnatzen direnek pisu izugarria sentitzen dute bihotzaren gainean, gorputz-adarren paralisia eta oihu egiteko ezintasuna. Forma gabeko itzal bat ikusten dute gainean makurtuta, eta zerbait ikusezina biriketako airea kentzen ari zaiela sentitzen dute, tantaz tanta, arnasaz arnas.
Zaharrek otoitz bat irakasten zuten lotara joan aurretik esateko: "Inguma, zuri diotsut etxe hau eta bertakoak bakean uzteko". Otoitza ahazten zuena babesik gabe geratzen zen. Ageriko arrazoirik gabe lotan hiltzen zirenei buruz esaten zen Ingumak bere helburua lortu zuela: arnasa osoa lapurtu, eta harekin batera bizitza eraman.
Ingumarengandik babesteko, euskaldunek elorri adarrak jartzen zituzten leihoetan, baratxuria zintzilikatzen zuten oheburuan, eta inoiz ez zituzten leihoak zabalik uzten ilberri gauean, orduan baitzen Ingumaren boterea indartsuena. Ohitura horiek gaur egun ere iraun dute, jatorria ahaztua duten sineskeria gisa.
Lotutako lekuak
Errituz babestutako etxeak
Gaueko lapurraren aurka elorri eta baratxuriz babestutako etxeak.
Lo dauden euskaldunei bizia xurgatzen dien izakia
Euskal mitologian dabiltzan izaki guztiak ez dira zarataz eta amorru agerikoz azaltzen. Arriskutsuenetako batzuk egunsentiaren isiltasunean jarduten dute, giza gorputza ahulen dagoenean eta kontzientzia ametsaren lurraldera erretiratu denean.
Arnasaren lapurra zaratarik egin gabe hurbiltzen zen baserri bakartuetan lo zeudenengana, eta pixkanaka haien bizi indarra ateratzen zuen. Biktimak nekatuta esnatzen ziren, bularrean minarekin eta gau osoan atsedenik gabe zama ikaragarria eraman izanaren sentsazioarekin.
Iluntzean belarrez eta gatzez ehundutako babesak
Herriko sendalariek gaitz ikusezin horren aurkako erremedio egokiak ezagutzen zituzten. Logelako atarian marraztutako gatz lodi lerro batek, ohearen markoan lotutako iratze adar batzuek edo azken kandela itzaltzean esandako otoitz jakin batzuek aski izan zezaketen bisitari desegokia uxatzeko.
Babes erritu horiek amengandik alabengana igarotzen ziren, sua piztea edo janaria kontserbatzea bezain ezagutza praktiko gisa. Euskal landa munduan medikuntza herrikoiaren eta magia babeslearen arteko muga ez zen inoiz garbia izan, eta ez zuen zertan hala izan.
