Bizkaiko kostaldea
Galtzagorrien istorio asko kokatzen diren lekua.
Deabrutxoak kutxan
— Zerbitzari gorrien ontziak —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Bizkaiko baserriak eta inguruak
- • Izena euskaraz: Deabruak kutxan
- • Izakiak: Galtzagorriak
- • Motiboak: ontzia, kontrola, herentzia, arriskua
- • Kronologia: Familiako ahozko tradizioa
Kondaira
Galtzagorriak kutxetan, poltsetan edo hitz egokiekin zigilatutako edozein ontzitan gorde daitezke. Han barruan lo egoten dira, harriak bezain geldi, jabeak agindu-hitzak esanez deitzen dituen arte. Baina ontzia beti itxita eduki behar da erabiltzen ez direnean.
Kutxa hauek belaunaldiz belaunaldi pasatzen ziren familiaren herentzia gisa. Aita batek bere Galtzagorriak seme kutunari utz ziezazkiokeen, erabilera-argibide zehatzekin eta agindu-hitz sekretuekin batera. Herentzia baliotsua zen, baina izugarri arriskutsua maneiatzen ez zekienarentzat.
Bermeoko familia batek bost belaunaldiz Galtzagorri kutxa bat izan zuen. Inork ez zuen ireki hamarkadatan, denboraren poderioz barruan zer haz zitekeen beldurrez. Argibideak galdu egin ziren, eta beldurrak ez zion inori zigilatutako ontzia ukitzen uzten.
Egun batean, biloba jakin-min batek zigilua hautsi zuen ohartarazpenei jaramonik egin gabe. Diotenez, kutxa hutsik aurkitu zuen... baina gau hartatik aurrera, azalpenik gabeko gauzak gertatzen hasi ziren inguruko herrian. Galtzagorriek ihes egin zuten, eta inork ez daki orain nori zerbitzatzen dioten, ezta zer bihurrikeria prestatzen ari diren ere.
Lotutako lekuak
Familia baserriak
Kutxak belaunaldiz belaunaldi igarotzen diren lekua.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- R.M. de Azkue: Euskalerriaren Yakintza
- Bizkaiko ahozko tradizioa
Galtzagorriak: Kutxako laguntzaile bihurriak
Galtzagorriak, jeinu familiar txiki eta bizkorrak, ontzi txikietan gorde ohi ziren antzina. Ontzi horiek belaunaldiz belaunaldi pasatzen ziren, hitz sekretuen bidez kontrolatzen zirelarik.
Herentzia baliotsua baina arriskutsua ziren, jabeak beti asmatu behar baitzuen haiei lana ematen, egoera kontrolpetik kanpo gera ez zedin. Ohiz kanpoko indarra eta abiadura zuten lanik gogorrenak egiteko.
Lan-oihu ozen eta amaigabea
Jabeak kutxa irekitzean, deabrutxoak itomenetik bezala ateratzen ziren, lan eske oihuka: "Zer nahi duzu?". Bihurrikeriak eta lan gogorrak egiteko prest, izaki txiki hauek beti ari dira zerbaiten bila, jabea une batez ere bakean utzi gabe.
Horregatik, kutxa itxi eta zahar baten aurrean, kondairak zuhurtzia eskatzen du: barruan dagoena askatzea erraza izan daiteke, baina berriro menderatzea ez.
