Euskal kostaldea
Galtzagorriek itsasoa maskorrekin betirako husten duten lekua.
Ezinezko Lanak
— Galtzagorriak betirako lanpetuta nola mantendu —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko kostalde eta mendiak
- • Izena euskaraz: Ezinezkoak diren lanak
- • Izakiak: Galtzagorriak, nagusi etsiak
- • Motiboak: lan eternoa, asmamena, biziraupena
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Galtzagorriak edukitzearen arriskurik handiena inoiz geldirik egon ezin direla da. Galtza gorrietako izaki txiki hauek gizakiaz gaindiko abiaduran lan egiten dute, edozein zeregin begi-kliska batean amaituz. Eta bukatzen dutenean, lan gehiago eskatzen dute. Jasotzen ez badute, beren nagusiaren aurka bihurtzen dira.
Izaki horien sekretuak ezagutzen zituzten jakintsuek ezinezko lanen zerrenda bat garatu zuten, betiko lanpetuta mantentzeko: hondartza guztietako harea aleak kontatzea, Kantauri itsasoa maskor zulatu batekin hustea, Aralarko mendiak harriz harri munduaren beste aldera eramatea.
Zuberoako emakume zahar batek kontatzen zuen bere birraitonak bere Galtzagorriei «itsasoko ura ardo bihurtzeko» agindu ziela. Kondairaren arabera, izaki txikiak han jarraitzen dute oraindik, ur gazizko ontziak bete eta upelak husten, ardoa zergatik ez den inoiz behar bezala ateratzen galdetuz.
Beste lan klasiko bat «hareaz soka bat ehuntzea» edo «ilargirainoko eskailera eraikitzea» zen. Agindu horiek nagusi asko zoramenetik salbatu zituzten, Galtzagorriak mendeak emango baitzituzten betetzen saiatzeko, arazoak sortzeko astirik gabe.
Lotutako lekuak
Euskal hondartzak
Aletik ale kontatzeko hondar amaiezina duen lekua.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- R.M. Azkue: Euskalerriaren Yakintza
- Gipuzkoako eta Zuberoako ahozko tradizioak
Amaierarik ez duena agintzeko trikimailua
Galtzagorriekiko harremana praktikan baliagarria zen bezain nekagarria izan zitekeen. Energia mugarik gabeko eta lan-gaitasun harrigarriko izaki txiki hauek beti zeregin berri bat eskatzen zuten aurrekoa amaitu baino lehen, deitu zituen eta orain haiek lanpetuta mantendu behar zituen nagusiari atsedenik eman gabe.
Euskal folkloreak Galtzagorriekin erabiltzeko ezinezko lanen katalogo osoa garatu zuen nagusiak atseden behar zuen uneetarako. Itsasoa saski zulatu batekin hustea, hondartza bateko harea aleak kontatzea edo haizea harilkatzea izaki txikiak inoiz amaitu ezin zituzten zereginetan murgilduta mantentzen zituzten aginduak ziren.
Zuzenean kontrolatu ezin dena etxekotzen duen adimena
Egoeraren ironia bikaina da: gizakiaz gaindiko energiako izaki batzuetatik aldi baterako libratzeko, herritarrak asmamen handia erakutsi behar zuen zentzuzkoak diruditen baina ez diren aginduak formulatzean. Engainuak funtzionatzen zuen Galtzagorriek, beren energia izugarria izan arren, tranpa antzemateko beharrezko gogoeta falta zutelako.
Giza adimenaren dinamika hau mundu ikusezinaren energia-nagusitasuna konpentsatuz euskal herri-narrazioaren gai errepikakorretako bat da. Gizakiak ezin du mundu ikusezinaren indarra berdindu, baina haren logikako pitzadurak aurki ditzake eta haiek bizi ahal izateko nahikoa autonomia espazio mantentzeko erabili.
