Euskal baserriak
Jabeek laguntzaile txiki hauek orratzontzietan gordetzen dituzten lekuak.
Galtzagorriak
— Laguntzaile txikiak —
Deabrutxo zerbitzariak
Galtzagorriak galtza gorridun deabrutxoak dira, jabearentzat lan ezinezkoak egiten dituzten laguntzaile magiko txikiak. Kaxatxoetan edo orratzontzi baten barruan ezkutatzen dira, eta jabeari galdera bakarra egiten diote: "Zer egin behar dugu?". Atsedenik gabe egiten dute lan, egun eta gau, egin beharreko zerbait dagoen bitartean.
Erotu egin daitezke eta arriskutsu bihurtu, beti lan berriekin lanpetuta ez badaude. Hondartza-harea kontatzen dute, itsasoak maskorrekin husten dituzte, eta mendiak harriz harri mugitzen dituzte jabea lo dagoen bitartean. Haiek lortzen dituenak aberastasunak irabazten ditu, baina beti lanpetuta eduki behar ditu, bestela haien alferkeriaren ondorioak pairatuko ditu.
Ezaugarriak eta atributuak
đź‘–Galtza gorriak
⚡Abiadura harrigarria
📦Objektuetan ezkutatzen dira
🔄Lan nekaezina
Lotutako lekuak
Lantegiak eta burdinolak
Non Galtzagorriek atsedenik gabe egiten duten lan gauez.
Orratzontzi eta kaxatxoak
Deabrutxo hauek ezkutatzen diren objektu txikiak.
Informazio gehigarria
Etimologia
Galtzagorri izena euskaratik dator: galtza (galtzak) eta gorri (gorria). Hitzez hitz, "galtza gorriak dituztenak" esan nahi du, haien janzkera bereizgarriagatik.
Galtzagorriak euren jabearentzat atsedenik gabe lan egiten duten espiritu txiki laguntzaileak dira. Zaku txiki edo orratzontzi batean gordetzen ziren eta aberastasun handiak ematen zituzten, baina lan jarraitua eskatzen zuten, bestela kalte larriak eragiten zituzten.
Sinbologia eta atributuak
- Jantzi gorria
- Lan nekaezina
- Paktu arriskutsua
- Ustekabeko aberastasuna
Beste kultura batzuetako baliokidetzak
- Familiarrak (Erdi Aroa)
- Brownieak (Eskozia)
- Heinzelmännchen (Alemania)
- Imp (Ingelesa)
Lotutako kondairak
Jabearen paktua
Nola lortzen diren deabrutxo nekaezin hauen zerbitzuak.
Lan ezinezkoak
Harea kontatzea, itsasoak hustea, mendiak mugitzea jabea lo dagoen bitartean.
Deabrutxoen eromena
Zer gertatzen den Galtzagorriek lanik ez dutenean.
Orratzontzi sorgindua
Nola gidatzen eta ezkutatzen diren izaki magiko txiki hauek.
Galtzagorriak: Galtza gorridun langile ñimiñoak
Kontinenteko duende zerbitzarien mitoekin eta Europako mendebaldeko altxorren espiritu familiarrekin lotura zuzena izanik, Galtzagorriek eginkizun liluragarri eta frenetikoa betetzen dute euskal mitologian.
Izena euskaratik dator argi eta garbi: "galtza gorriak dituztenak", galtza eta gorri hitzetatik. Izan ere, izaki txiki baina langile hauek euren janzkera gorriagatik dira ezagunak.
Orratzontzi magikoaren harridura
Galtzagorriak Iratxoak bezalako beste espiritu batzuk baino askoz lotuago daude euren jabearen borondatera. Duende hauek hain dira txikiak, non dozena batzuk orratzontzi batean edo kaxatxo batean kabitzen diren. Erdi Aroko euskal sorginkerian, espiritu laguntzaile hauek jabearekin paktua eginda soilik jarduten zuten.
Ontzi baliotsu hori lortzen zuenak batailoi magiko baten botere mugagabea eskuratzen zuen baserriko lan gogorrenak egiteko.
Aho biko labana: "Lana! Lana! Ekarri lana!"
Ontzia irekitzean, gizon txiki asko ateratzen ziren oihuka: "Egin, zer egin? Ekarri lana!". Aginduak azkar eta primeran betetzen zituzten, mendi bat gau bakar batean mugitzea edo eguzkia atera baino lehen belarra moztea esaterako, baina beti lan berriak eskatzen zituzten, gelditu gabe.
Jabea lanik gabe geratzen bazen, deabrutxoak haserretu eta baserria txikitzeari edo abereak hiltzeari ekiten zioten. Hori bideratzeko, trikimailu bat erabili ohi zen: lan ezinezkoak edo zentzugabekoak ematea (ibai bateko ura saski batekin hustea, adibidez), horrela betiko lanpetuta edukitzeko.
