Euskal Herriko gailurrak
Ortzik bere boterea tximista eta hotsen bidez erakusten zuen lekua.
Ostirala Sakratua
— Ostirala: zeruko jainkoari sagaratutako eguna —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herri osoa
- • Izena euskaraz: Ostirala / Ortzirala
- • Izakiak: Ortzi
- • Motiboak: zerua, egutegia, antzinako kultua
- • Kronologia: Kristau aurreko jatorria, gaur arte dirau
Kondaira
Ostirala (viernes) euskal mitologian egun sakratua da sorginen eta izpirituen bilerentzat. Egun horretan kofatuetan argi bereziak ikusten direlarik akelarreak ospatzen diren seinale gisa hasieratik menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi menderako.
Ostiralero, baserritarrek begirune berezia erakusten zieten mendiei. Ez zen nekazaritzako lanik egiten iluntzean, Natura ordurako beste indar batzuen esku zegoelako asaben berritzeko aspaldi uneoro haranetan barrena menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi uneoro.
Mutil batek ostiral santu baten kofatu sarrera batean lamiar talde bat orrazten ikusi zuen. Mutilak begirune handiz begiratu zuen eta lamiarrek bere asmo onak ikusita, urrezko txanpon bat eman zioten oparitzat jolas artean menderako biderako asmoz berritzeko.
Viernes sagradoren mitoak denbora sakratuaren eta sinesmenen arteko lotura irudikatzen du. Erakusten digu astearen egun bakoitzak baduela bere funtsa, eta ostirala dela Naturarekiko eta mundu magikoarekiko lotura estuena mantendu behar dena gure asaben oroimen sakratuan.
Lotutako lekuak
Haranak
Tximistaren oihartzuna -Ortziren ahotsa- entzuten zen lekua.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- Luis Michelena: Fonética histórica vasca
- Estudios etimológicos del euskera
El día de la semana que la tierra reclama como propio
Euskal herri-tradizioan, eta bereziki landa-eremu urrunenetan, ostiralak karga sinboliko bikoitza mantentzen zuen, oinordetza kristaua eta tokiko folkloreko izaki eta indar batzuen jarduerarekin lotutako aurreko mugak nahasten zituena. Sistema bietan arreta berezia eskatzen zuen eguna zen.
Lamiak bereziki aktiboak ziren ostiraletan zonalde zehatz batzuetako tradizio batzuen arabera. Ibai ertzetan ilea orrazten sarriago ikus zitezkeen egun horretan, eta izaki hauekin ostiraletan izandako topaketak astearen beste edozein unetan baino biziagoak eta ondorio iraunkorragoak zirela uste zen.
Abstentzioak eta begirune bereziak markatutako eguna
Asteko beste egun batzuetan guztiz neutroak ziren jarduerak ostiralean karga desberdina hartzen zuten. Baserriko horman iltze berri bat sartzea, ehun bat hutsetik hastea edo landa-lan jakin batzuk egitea zenbait zaharrek ostiralean egiteari uko egiten zioten gauzak ziren zergatia zehazki azaldu gabe, soilik egin behar ez zela jakinda.
Euskal herri-tradizioko ostiral sakratua denbora kualitatiboki desberdin bihurtzen den puntu horietako bat da, non astelehenean guztiz inuzentea den ekintza berak ostiralean potentially problematiko egiten duen resonancia bat hartzen duen. Denbora-sentsibilitate hau mundua modernitateak normalean onartzen duena baino testura eta arreta handiagoarekin bizitzeko modu bat da.
