Euskal Herriko zeruak
Ekaitzen ondoren ortzadarra agertzen den lekua.
Ortziren ortzadarra
— Ortzadarra, jainkoaren agerpen zerutarra —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko zeruak
- • Izena euskaraz: Ortzadar / Ostadar
- • Izakiak: Ortzi
- • Motiboak: zerua, kolorea, iragarpena, edertasuna
- • Kronologia: Antzinako tradizioa
Kondaira
Euria gelditzen denean eta eguzkiak airean zintzilik dauden azken ur-tantak zeharkatzen dituenean, zazpi koloreko arkua agertzen da zeruan. Euskaldunek ortzadar deitzen diote, eta "zeruaren arkua" edo "Ortziren adarra" esan nahi du. Ortzi antzinako jainkoaren, zeruko jaunaren, adierazpen ikusgarria da.
Esaten denez, ortzadarra Ortziren ehiza-arkua zen, jainkoa bere eremuak zeharkatzera ateratzen zenean hodeien artean tenkatuta geratzen zena. Beste batzuek uste zuten zeruaren eta lurraren arteko zubia zela, bertatik zeruko izpirituak jaisten zirela eta zintzoen arimak igotzen zirela.
Eskualde batzuetan, ortzadarra ikustea iragarpen ona zen: ekaitza amaitu zela eta Ortzi pozik zegoela esan nahi zuen. Beste batzuetan, haurrei ohartarazten zitzaien ortzadarrari hatzarekin ez seinalatzeko, jainkoa mindu eta ekaitz berriekin haren haserrea erakar zezaketelako.
Ortzadarrak, kondaira batzuen arabera, altxorrak ezkutatzen ziren lekua ere markatzen zuen: jentilen urrea, lamien bitxiak. Baina arkuaren oinera iristen saiatzen zenak ez zuen inoiz aurkitzen, Ortzik beti urrunago mugitzen baitzuen.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- Resurrección María de Azkue: Euskalerriaren Yakintza
- Euskal ahozko tradizioa
Ortzadarra: jainkoaren zubia
Euri-jasa igaro ondoren, Kantauri aldeko hodeiak urruntzen direnean, haran berdeak argi berriz betetzen dira. Une horretan agertzen da ortzadarra, zeruaren eta lurraren arteko marka distiratsu gisa.
Ortzi zeruko jaun zaharrak laino iluna baztertzen duela irudikatzen zuten batzuek. Orduan zabaltzen da haren arku koloretsua, zeru gaineko zubi magiko bat balitz bezala.
Ukitu ezin den igarobidea
Artzain edo bidaiari askok ortzadarraren oinera iritsi nahi izaten zuten, han altxorrak edo seinale sakratuak aurkituko zituztela sinetsita.
Baina ortzadarra urrundu egiten da beti. Horrela gogorarazten du kondairak zeruaren eremua ezin dela konkistatu, eta gizakiaren harrotasunetik harago dagoela.
