Euskal Herriko zeruak
Ekaitzen ondoren ortzadarra agertzen den lekua.
Ortziren Ortzadarra
— Ortzadar: Jainkoaren agerpen zerutarra —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko zeruak
- • Izena euskaraz: Ortzadar / Ostadar
- • Izakiak: Ortzi
- • Motiboak: zerua, kolorea, iragarpena, edertasuna
- • Kronologia: Antzinako tradizioa
Kondaira
Euria gelditzen denean eta eguzkiak airean zintzilik dauden azken ur-tantak zeharkatzen dituenean, zazpi koloreko arkua agertzen da zeruan. Euskaldunek ortzadar deitzen diote, literalki "zeruaren arkua" edo "Ortziren adarra" esan nahi duena. Ortzi antzinako jainkoaren, zeruko jaunaren, adierazpen ikusgarria da.
Esaten denez, ortzadarra Ortziren ehiza-arkua zen, jainkoa bere eremuak zeharkatzera ateratzen zenean nibe artean tenkatuta geratzen zena. Beste batzuek uste zuten zeruaren eta lurraren arteko zubia zela, non izpiritu zelesteak jaisten ziren eta zintzoen arimak igotzen ziren.
Eskualde batzuetan, ortzadarra ikustea iragarpen ona zen: ekaitza amaitu zela eta Ortzi pozik zegoela esan nahi zuen. Beste batzuetan, haurrei ohartarazten zitzaien ortzadarrari hatzarekin ez seinalatzeko, jainkoa ofenditu eta ekaitz berriekin haren haserrea erakar zezaketelako.
Ortzadarrak, kondaira batzuen arabera, altxorrak ezkutatzen ziren lekua ere markatzen zuen: jentilen urrea, lamien bitxiak. Baina arkuaren oinera iristen saiatzen zenak ez zuen inoiz aurkitzen, Ortzik beti urrunago mugitzen baitzuen.
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- Resurrección María de Azkue: Euskalerriaren Yakintza
- Tradición oral vasca
Ortzadarra: Jainkoaren zubia
Euri-jasa bizi, gris, heze eta gogorrak etengabe isuriz, Kantauri aldeko hodei beldurgarri eta dotoreek lurra zeharkatzen dute. Hezetasunez itotzen dituzte eta tristeki lurperatzen dituzte haran berde, hostotsu eta bakartiak.
Ortzi ahaltsu eta jainkozkoak, zeruko jauntxo zaharrak, gris iluneko manto lanbrotsua urruntzen du modu bare eta dotorean. Orduan, bere jainkozko arku distiratsu eta koloretsua zabaltzen du malkartsu, zeru gaineko zubi loriatsu eta magiko bat balitz bezala.
Ukitu ezineko igarobide materialgabe eta eskuraezina
Edozein abenturazale ausart edo artzain despistatuk berebiziko gogoa du jainkozko pasadizo mistiko hau zeharkatzeko, ukitu ezinezkoa dena materialki zapaldu daitekeela ustez.
Neguko lanbro grisaren artean poliki-poliki desagertuz, jainkoak mundu menditarraren aurrean ohartarazpen bat egiten du. Zeruko erreinu espiritual eta loriatsua ezin duela hilkor soil batek materialki zapaldu edo konkistatu, giza harrotasunaren aurrean beti eskuraezin mantenduko baita.
