Euskal Herriko zeruak
Ortziren domeinua: mendien gaineko zeru-ganga.
Ortzi/Urtzi eta Trumoia
— Zeruaren antzinako izena —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko zeruak
- • Izena euskaraz: Ortzi / Urtzi / Ost
- • Izakiak: Ortzi (zeruko jainkoa)
- • Motiboak: tximista, zerua, podere primordiala
- • Kronologia: Antzinako hizkuntza-tradizioa
Kondaira
Ortzi euskal mitologiako zeruko jainkoa da, tximista eta trumoien maisua. Hodeiak biltzen direnean eta zeruak orroa egiten duenean, Ortzik bere boterea erakusten ari dela esaten da mendeen dekursoan bidean menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi menderako.
Zeruko jainko honek Naturaren indar atmosferikoa ordezkatzen du. Bere tximistak bidea argitzen die tontorretan dabiltzanei, baina haren haserrea beldurgarria da pekatari eta menderatzaileentzat asaben berritzeko aspaldi uneoro haranetan barrena menderako biderako asmoz.
Ehiztari batek mendian galdurik Ortziren tximista baten dirdira ikusi zuen. Beldurrez norgehiagokan ibili beharrean, ehiztariak makurtu eta Natura ohoratu zuen. Ortzik, artzainaren apaltasuna ikusita, ekaitza baretzea erabaki zuen menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
Ortziren figurak zeruaren eta lurraren arteko lotura irudikatzen du. Berak gogorarazten digu indar gorenek Natura sakratua babesten dutela eta gizakiaren betebeharra dela oreka kosmiko hori errespetatzea orain eta beti menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi uneoro.
Lotutako lekuak
Gailur sakratuak
Mendirik altuenak, Ortziren erreinutik hurbilen daudenak.
Ortzi, el dios del cielo que el trueno anuncia cada vez
Panteoi kristauak Euskal Herriko aldareak hartu aurretik, zeru-gangak bere jabea zuen. Ortzi zeruko, tximistako eta ekaitzeko jainkoa zen, eta haren izenak gaur egun euskaldunek antzinako jainko bat izendatzen ari direla jakin gabe ahoskatzen dituzten eguneroko hitzetan irauten du.
Ostadar, euskaraz amaierako ortzadarra, literalki Ortziren arkua esan nahi du. Osteguna, Ortziren eguna da. Hitz hauek fosil linguistikoak dira, historia ofizialak ahaztu baina hizkuntzak erabat desagerrarazi ezin izan zuen erlijio oso baten memoria gordetzen dutenak.
Hizkuntza antzinako jainkoek lo egiten duten hilobi gisa
Izen jainkotiarrak eguneroko hiztegian duen jarraitutasun hori mitología konparatuak aztertzen duen fenomenorik liluragarrienetako bat da. Jainkoak ez dira benetan hiltzen eutsi zien erlijioa desagertzen denean, hizkuntzako hitzetan babesten dira eta norbaitek berriro aitortzea pazientziaz itxaroten dute.
Ortzi ere bada euskara, inguruko hizkuntzen eraginarekiko duen erresistentziarekin, sakonera apartako memoria kulturala kontserbatu izanaren froga. Euskaraz hitz egitea, besteak beste, Mendebaldeko Europako mundu ikuskerarik zaharrenaren artxibo bat bizirik mantentzea da, inork horrela aurreikusi gabe.
