Euskal Herriko gailurrak
Marik ordeztu aurretik Ortzik agintzen zuen lekua.
Jainko ahaztua
— Nola geratu zen Ortzi Mari eta Sugaaren itzalean —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herria
- • Izena euskaraz: Ahaztutako jainkoa
- • Izakiak: Ortzi, Mari, Sugaar
- • Motiboak: ahaztea, aldaketa, bilakaera erlijiosoa
- • Kronologia: Milaka urteko prozesua, kristautasun aurreko garaia
Kondaira
Zaharrenek diotenez, garai batean Ortzi euskal panteoiaren jaun ukaezina izan zen. Haren ahotsak mendien gainean trumoi egiten zuen, haren begiradak zerua tximistekin argitzen zuen, eta haren izena begirunez ahoskatzen zen. Baina zerbait aldatu zen milurtekoen joanean.
Pixkanaka, beste jainko batzuk protagonismoa hartzen joan ziren. Mari, kobazuloetako andrea, jainkosa nagusia bihurtu zen, eguraldia eta justizia gobernatuz. Sugaar, suzko herensugea, ekaitzen nagusitasuna hartzen joan zen. Ortziren ezaugarriak botere berri horiek xurgatu zituzten.
Zergatik ahaztu zen Ortzi? Ikertzaile batzuek uste dute euskal panteoiaren feminizazioak, Mari figura nagusi bihurtuta, bilakaera kultural bati erantzun ziola. Beste batzuek uste dute Sugaarrek, bere izaera ktoniko eta zerutiarrarekin, botere atmosferikoaren irudi osatuagoa eskaintzen zuela.
Hala ere, Ortzi ez zen inoiz guztiz desagertu. Haren izenak ostiralean, ortzadarrean eta zeruan bertan, ortzian, irauten du. Jainko ahaztua da, baina euskaldunok zerura begiratzean ahoskatzen ditugun hitzetan bizirik jarraitzen du.
Ortzi: Zeru-sabai zaharra
Kristautasunaren hedapenaren aurretik, euskaldunek Ortzi jainko gorena gurtzen zuten zeru-sabaiaren jabe gisa. Jainko hau, haren botere atmosferikoekin batera, euskal panteoiko buru izan zen milaka urtez.
Denborarekin, haren lekua Marik eta Sugaarrek hartu zuten, baina haren oihartzunak bizirik jarraitzen du gaur egun ere gure hitzetan eta naturarekiko dugun begirada sakratu horretan.
Aztarna itzalia baina ezabaezina antzinako hitzetan
Ortzi erabat ahaztua izan ez dadin, gure hizkuntzak haren izena gorde du gaur egunera arte. Zeruari eta naturari lotutako hitz askok Ortziren oihartzuna dakarkigute, gure arbasoen sineste sakonak gogoraraziz.
Horrela, ahaztutako jainko baten aztarna ez da tenpluetan bakarrik bilatu behar: eguneroko hizkeran, zeruari begiratzeko moduan eta ekaitzaren aurreko isiltasunean ere badirau.
