Euskal Herriko gailurrak
Marik ordeztu aurretik Ortzik agintzen zuen lekua.
Jainko Ahaztua
— Nola Ortzi Mari eta Sugaarren itzalean geratu zen —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herria
- • Izena euskaraz: Ahaztutako jainkoa
- • Izakiak: Ortzi, Mari, Sugaar
- • Motiboak: ahaztea, aldaketa, bilakaera erlijiosoa
- • Kronologia: Milaka urteko prozesua, kristautasun aurreko garaia
Kondaira
Bada denbora bat, zaharrenek diotenez, Ortzi euskal panteoiaren jaun ukaezina zenean. Haren ahotsak mendien gainean orroa egiten zuen, haren begiradak zerua tximistekin argitzen zuen, eta bere izena begirune handiz ahoskatzen zen. Baina zerbait aldatu zen mendeen decursoan.
Pixkanaka, beste jainko batzuk protagonismoa hartzen joan ziren. Mari, kofatuetako andrea, jainkosa nagusia bihurtu zen, eguraldia eta justizia gobernatuz. Sugaar, suzko dragoia, ekaitzen domeinua hartu zuen. Ortziren ezaugarriak botere berri hauek hartu zituzten.
Zergatik ahaztu zen Ortzi? Ikertzaile batzuek uste dute euskal panteoiaren feminizazioak —Mari erdiko figura izanik— bilakaera kultural bati erantzun ziola. Beste batzuek uste dute Sugaarrek, bere izaera ktoniko eta zelestearekin batera, botere atmosferikoaren irudi osatuagoa eskaintzen zuela.
Hala ere, Ortzi inoiz ez zen guztiz desagertu. Bere izena ostiralean (Ostirala), ortzadarran (ortzadar) eta zeruan bera (ortzia) irauten du. Jainko bat da, ahaztuta egon arren, euskaldunok zerura begiratzean ahoskatzen dugun hitz bakoitzean presente dagoena.
Ortzi: Zeru-sabai zaharra
Kristautasunaren hedapenaren aurretik, euskaldunek Ortzi jainko gorena gurtzen zuten zeru-sabaiaren jabe gisa. Jainko hau, haren botere atmosferikoekin batera, euskal panteoiko buru izan zen milaka urtez.
Denborarekin, haren lekua Marik eta Sugaarrek hartu zuten, baina haren oihartzunak bizirik jarraitzen du gaur egun ere gure hitzetan eta naturarekiko dugun begirada sakratu horretan.
Aztarna itzalia baina ezabaezina antzinako hitzetan
Ortzi erabat ahaztua izan ez dadin, gure hizkuntzak haren izena gorde du gaur egunera arte. Zeruari eta naturari lotutako hitz askok Ortziren oihartzuna dakarkigute, gure arbasoen sineste sakonak gogoraraziz.
Gaur egun oraindik ere, sekretu horrek bizirik jarraitzen du gure koba eta mendietan, herri baten oroimen kolektiboaren parte gisa.
