— Gipuzkoa —
Txindoki (Larruñarri ere deitua) Gipuzkoako mendirik ikonikoa da eta Euskal Herriko tontorrik ezagunenetako bat. Aralar mendilerroaren mendebaldeko muturrean altxatzen da bere piramide-forma bereizgarriarekin, 1.346 metroko altuera lortuz. Bere silueta ezin hobea Gipuzkoako haranetan identifikatzen da distantzia luzetik.
Txindoki euskal mendilaritzaren ikur bat da. Bere gailurrerako igoera, teknikoki eskatua bere azken arrapala gandorrekoengatik, mendi-ibilbide ezagunen eta maitetuenetako bat da. Gailurretik, Gipuzkoako panoramika zabalak eskaintzen dira, Kantaurikotik Arabaraino.
Mitologian, Txindoki ere Mariren egoitzetako bat kontsideratzen da. Tradizio batzuen arabera, jainkosa Anbototik Txindokira mugitzen da urtaroen aldaketan, ekaitz eta su-bola gisa zerua zeharkatuz. Artzainek fenomeno hauek begirunez ikusten zituzten menditik.
Txindokirako ibilbide ohizkoena Larraintzar edo Larraitz herritik hasten da eta pago-baso zaharren artean igotzen da gailurrerako azken tarte harritsura. Ibilbidea maila guztietara eskaintzen du, eta bere edertasunak Gipuzkoako mendizale guztietan ezinbesteko helmuga bihurtzen du.
Teodosio zaldun nafarrak bere gurasoak hiltzen ditu deabruak engainatuta. Penitentzia gisa kateatuta, mendiz mendi dabil Herensuge batek erasotzen dion arte. San Migel jaisten da, piztia menderatzen du eta haren kateak apurtzen ditu Aralar mendian.
1610eko inkisizioaren prozesu ospetsua, kofatu sakratuan akelarreak ospatzen zituzten nafar sorginen aurkakoa. Kondairak amesgaizto eta sinesmenen arteko bidaia bat eskaintzen du.
Orreagako igarobidea Karlomagnoren atzealdeko goardiari egindako segadaren eszenatokia izan zen. Tradizio epikoak porrota Roldan eta Hamabi Pareen balentria heroiko bihurtu zuen. Gaur egun, lekuak batailen, erromesen eta erdi aroko kantuaren oihartzunak gordetzen ditu.
Basoko Jauna, artaldeak mendi garaietan babesten dituen erraldoi iletsua. Gizakiei nekazaritza, burdinaren forja eta gari-iraupena irakatsi zien. Haren txistuak ekaitzak iragartzen ditu eta artzainei arriskuaz ohartarazten die.
Izugarrizko edertasuna duten izakiak, ahate-oiekin edo arrain-buztanarekin. Haien ile luzeak urrezko orraziekin orrazten dituzte iturri eta ibai ondoan. Errespetatzen dituenari laguntzen diote, baina iraintzen dituenari gupidarik gabe jazartzen zaizkio.
Belarrak, erditzeak eta antzinako erremedioak ezagutzen dituzten emakume jakintsuak. Zugarramurdin eta beste leku batzuetan gaueko akelarreak egiten zituztela esaten zen. Mito herrikoiak jazarpen eta sorgin-ehiza historia tragiko bat ezkutatzen du.
Txindoki mendia, Aralar mendilerroaren mendebaldeko muturrean bere piramide-forma isolatu eta bereizgarriarekin altxatzen dena, Euskal Herriko mendi ikoniko eta maitatuenetako bat da. Bere 1.346 metroko altuerak ez dute mendilerroko tontorrik garaiena egiten, baina bere forma triangeluarra, Gipuzkoako haraneko edozein puntutik identifikagarria, Helveziak Matterhorn-a duen bezala Gipuzkoak Txindoki du bihurtuz.
Txindokiren gailurrerako igoera mendi-ibilbide ezagunen artean dago Euskal Herrian, bai bere edertasunagatik bai bere azken arrapala teknikoagatik, non harkaitz-gandorrean oinez eta eskuz igo behar den tarte bat dago. Gandorreko pasartean harkaitzari heldu behar izateak beste mendi batzuen igoera automatikoetatik bereizteko aukera ematen du, eta horrek gozamena eta erronka konbinatzen dituen esperientzia bat eskaintzen du.
Mitologian, Txindoki Mariren egoitzetako bat da, Anbotorekin batera. Tradizioen arabera, jainkosa negutik udaberria datorrenean mendi batetik bestera mugitzen da, eta trantsizioa ekaitz eta su-bolekin lagunduta egiten da, inguruko artzainek ezagutzen eta errespetatzen zituzten seinale atmosferikoak.
