Iratiko oihana
Basajaunaren antzinako bizilekua.
Iratiko Basajaunak
— Erraldoien komunitatea oihan zaharrenean —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Iratiko oihana, Nafarroa
- • Izena euskaraz:Iratiko Basajaunak
- • Izakiak:Basajaun, Basandere, artzainak
- • Motiboak:komunitatea, lurraldea, txistua, babesa
- • Kronologia:Nafarroako ahozko tradizioa
Kondaira
Iratiko Oihana Europako bigarren pagadi handiena da, mendeetako zuhaitzen labirinto berdea, non eguzkiaren argia doi-doi iristen den lurreraino. Zaharrek diotenez, bere sakonera zeharkaezinetan Basajaun bat baino gehiago bizi dira, Basoko Jaunen komunitate oso bat.
Oihanetik gertuko larreetara haien artaldeak eramaten zituzten artzainek haien txistu bereizgarriak entzuten zituzten zuhaitzen koroen artean komunikatzen. Txistu luze batek ekaitza hurbil zegoela esan nahi zuen; bi motzek, otsoak ardiengandik gertu; hiru bizkorrek, gizakiak eremu sakratura hurbiltzen ari zirela.
Horrela ohartarazten zuten elkar Basajaunek, gizaki batek ere profanatu behar ez zuen antzinako lurraldea atsedenik gabe zainduz. Oihana haien etxea zen antzinatik.
Zortedun batzuek Basajaun bikoteak haien kumeekin ikusi dituztela diote, iratze erraldoien artean jolasten ziren erraldoi iletsu txikiak. Oihana errespetatzen zuen edonor onartzen zen bere mugetan. Baina baimenik gabe zuhaitzak botatzen zituena edo animaliak jolasteko hiltzen zituena oihanaren mugetaraino jazartzen zuten, non txistu hotsak mehatxu beldurgarri gisa entzuten ziren.
Lotutako lekuak
Nafarroako larreak
Artzainek txistuak entzuten zituzten lekua.
Iratiko zaindari iletsua
Iratiko oihan harrigarri eta sakonean, lainoak eta hostotzak dena hartzen duten lekuan, Basoko Jauna bizi da ezkutuan. Pagadi eta pinar erraldoiek babestutako eremu honetan, Basajaun indartsu eta iletsua da jaun eta jabe.
Zuhaitz antzinakoen artean paseatuz, jauntxo honek artzain eta nekazari apalak ohartarazten ditu datorren arriskuaz. Ekaitza edo otsoak gertu direnean, Basajaunak bere txistu oihartzuntsuarekin abisua ematen du, mendian galdutakoari bidea erakutsiz eta natura errespetatzen duenari lagunduz.
