Baserrietako ukuiluak
Akerbeltzek abereen osasuna zaintzen zuen lekua.
Ukuiluko zaindaria
— Akerbeltz: abereen babeslea den akerra —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko ukuiluak
- • Izena euskaraz: Ukuiluko zaindaria
- • Izakiak: Akerbeltz, abereak, artzainak
- • Motiboak: babesa, osasuna, oparotasuna
- • Kronologia: XX. mendera arte indarrean egon den tradizioa
Kondaira
Euskal baserrietan ohitura zegoen ukuiluan aker beltz bat edukitzeko, gainerako abereekin batera. Animalia hori ez zen artaldeko buru bat gehiago. Behiak, ardiak eta zaldiak gaixotasunetatik eta sorginkeriatik babesten zituen zaindari espirituala zen.
Uste zen Akerbeltz, akerraren numena, ukuiluko ale beltz bakoitzean bizi zela. Bere presentziak abereen artean izurriak eragiten zituzten jeinu gaiztoak uxatzen zituen, behiei esnea kentzeko begizkoa bota ziezaieketen sorginak urruntzen zituen, eta ardi ernalduei kalte egiten zieten izpirituak geldiarazten zituen.
Aker beltzak bere zaintza errituak zituen. Beste animaliek baino lehen jaten zuen, ukuiluan zuen tokia errespetatzen zen, eta inoiz ez zitzaion kolperik ematen edo errespeturik faltatzen. Aker beltza iraintzea Akerbeltzi irain egitea zen, eta zoritxarra abereen gainera eror zitekeen.
Tradizio horrek XX. mendean barrena iraun zuen Euskadiko landa eremu batzuetan, nahiz eta Elizak deabruzko praktikekin lotuz desagerrarazi nahi izan. Baserritarrentzat, ordea, baserriaren aberastasuna babesteko antzinako modua besterik ez zen.
Lotutako lekuak
Udako larreak
Aker beltza artaldearekin batera ibiltzen zen lekua.
Akerbeltz: abereen babesle leiala
Baserri euskaldunetan, abereen ukuilua zen leku sakratuenetako bat, biziraupena bertan baitzegoen jokoan. Ukuilu ilun eta epel haietan, presentzia babesle bat nabaritzen zen.
Akerbeltz, izaki misteriotsu eta indartsua, ukuiluko zaindaria zen. Bere itzal beltzak gaixotasun eta gaitz guztiak uxatzen zituen, abereei osasuna eta indarra emanez.
Aker beltzaren presentzia babeslea
Goizetan, abereak onik eta lasai agertzen zirenean, baserritarrek Akerbeltzen babesari egozten zioten ukuiluko oreka hori.
Horregatik izaten zuten askok aker beltz bat ukuiluan edo artaldean, haren presentziak osasuna, zorte ona eta oparotasuna ekarriko zituelakoan.