Gailur sakratuak
Marik artzainak aurkitzen dituen lekua.
Mari eta artzain gezurtia
— Zintzotasun falta gupidarik gabe zigortzen duen jainkosa —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Euskal Herriko mendiak
- • Izena euskaraz:Mari eta artzain gezurtia
- • Izakiak:Mari, artzain gezurtia
- • Motiboak:gezurra, zigorra, morala, hitz ematea
- • Kronologia:Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Artzain batek Mari aurkitu zuen mendian artaldea zaintzen ari zela, eta jainkosak tratu eskuzabal bat eskaini edo galdera xume bat egin zion. Gizonak, bere burua jainkosa baino argiagotzat hartuta, gezur nabarmena esan zuen edo emandako hitza hautsi zuen, mundu zaharreko arau sakratuei desafio eginez.
Marik, dena ikusten eta dena dakienak, zoritxar ikaragarriekin zigortu zuen haren zintzotasun-falta, inguruko komunitate osoarentzat lezio eredugarri izan zedin. Abere guztiak bat-batean galtzea, ekaitzek lurrak suntsitzea edo sendabiderik gabeko gaitza gezurtiaren gainera erortzen ziren ezinbestean.
Bizilagunek, zigorraren lekuko, belaunaldiz belaunaldi gogoratu zuten ikasgaia: Mariren aurrean ez dute baliorik munduko azpikeriek, ezta gizaki arrunten egia erdiek ere.
Egia osoak eta emandako hitza zorrotz betetzeak bakarrik bermatzen dute jainkosaren babes onbera. Kontakizunak erakusten du mendia justizia naturaz gaindikoaren eremua dela, non gezurrak beti agerian geratzen diren eta beti zorroztasun eredugarriz zigortzen diren.
Lotutako lekuak
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- R.M. de Azkue: Euskalerriaren Yakintza
- Euskal Herriko ahozko tradizioa
Tximistaren andreaz maitemindu zen artzaina
Mendiko larreetan, lainoak errealaren eta amestuaren arteko mugak ezabatzen dituen tokian, artzain gazte batek edertasun handiko emakume bat ikusi omen zuen koba baten sarreran bere urrezko ilea orrazten. Mari zela jakin gabe, haren presentziak erakarrita hurbildu zen, aurkitzear zegoena ulertzen ez duenaren oharkabetasunarekin.
Jainkosak ez zuen berehala baztertu. Mutilari hitz egiten utzi zion, ahots barez erantzun zion, eta harreman bat posible zela irudikatzen utzi zion. Baina hura ukitzen saiatu zenean, emakumea tximista bihurtu eta hodeietara desagertu zen, errukitsua edo jostaria izan zitekeen irribarre batekin.
Desioaren mugak irakasten dituen amodio ezinezkoa
Artzaina herrira itzuli zen ikusitakoa ahaztu ezinik, baina ezin izan zion inori esperientziari zegokion neurrian azaldu. Naturaz gaindikoa egiaz agertzen denean, ez da hizkuntza arruntean sartzen bere funtsezko egia galdu gabe.
Kondaira honek giza munduaren eta jainkozkoaren arteko muga argi ezartzen du, baina ez du zigor gisa aurkezten. Artzaina ez zen bere ausardiagatik zigortua izan, bere leku naturalera itzularazia baizik. Euskal jainko-jainkosak ez dira inozoekin krudelak izaten, harroekin baizik.
