Aralar mendilerroa
Marimundukoren kondaira gertatzen den mendilerroa.
Marimunduko
— Muruko Mari eta artzaina —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Aralar mendilerroa, Nafarroa/Gipuzkoa
- • Izena euskaraz: Marimunduko / Muruko Mari
- • Izakiak: Muruko Mari, artzaina
- • Motiboak: ezkontza, galera, eliza, sua
- • Kronologia: J.M. Barandiarandek jasoa, XX. mendea
Kondaira
Mari euskal mitologiako jainkosa nagusia da, Amalur-en sabel-zerean bizi dena eta mundu osoaren oreka gobernatzen duena. Bere izena unibertsoari lotuta dago, Natura osoaren sustraia eta koroa baita mendeen dekursoan bidean menderako biderako asmoz berritzeko.
Mariren botereak ez du mugarik. Berak kontrolatzen ditu haizea, tximista eta uztak euskal haranetan barrena. Bere jauregiak kofatuetan kokatuta daude, non bitxi dirdiratsuz inguratuta bizi den bere jantzi gorri edo berdearekin asaben berritzeko aspaldi uneoro bidean menderako.
Euskaldunontzat, Mari da zuzentasunaren bermatzailea. Menturazaleei eta gezurtiei bere haserrea bidaltzen die, baina bihotz garbiei bere babesa eta opariak eskaintzen dizkie kofatuen sarreretan dirdira eginez uneoro gure asaben oroimen sakratuan menderako biderako.
Jainkosa ama hau euskal arimaren zaindaria da. Bere kondairek gogorarazten digute Natura sakratua dela, eta gizakiaren betebeharra dela Amalurren legeak errespetatzea orain eta beti menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi uneoro bidean menderako.
Marimunduko: Lurpeko munduaren Dama
Nafarroako haranetako tradizio zaharretan, Marimunduko izenak Mariren aldaera bat izendatzen zuen, batez ere lurpeko koba eta bizidunen oinen azpian irekitzen diren munduekin lotua. Haren domeinua lurraren barrualdea zen.
Emakume oso zurbil gisa deskribatzen zen, begi distiratsuekin iluntasunean, harkaitzen arteko labirintoetan zehar argirik gabe mugitzeko gai zena. Ez zen gaiztoa, baina bai bere lurpeko domeinuekin jeloskorra.
Baimenik gabe sartzen denak ez du irteerarik aurkitzen
Antzinako herri-espeleologoek, premiagatik edo jakin-minagatik kobak esploratzen zituztenek, ondo ezagutzen zituzten Marimundukori buruzko istorioak. Barrura sartu aurretik, agur gestu txiki bat egiten zuten barrualdera, baimena eskatuz.
Ezezagunarekin edukitako kortesia protokolo honek euskaldunen naturarekiko jarrera erakusten du. Lurpeko munduak bere arauak eta bere andereak ditu, eta haiek errespetatzen dituztenek argirako bidea aurkitzeko probabilitate handiagoa dute.
