Mendi bidezidorrak
Intxixuek laino-gauetan desagerrarazten dituzten bideak.
Artzain Galdua
— Intxixuek mendiko bideak ezabatzen dituztenean —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko mendi bidezidorrak
- • Izena euskaraz: Artzain galdua
- • Izakiak: Intxixu, artzaina
- • Motiboak: desorientazioa, bihurrikeriak, lainoa
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Udazken arratsalde batean, Patxi Zugarramurdiko artzaina bere artaldearekin itzultzen ari zen eskua bezala ezagutzen zuen bidetik. Baina arratsalde hartan lainoa lodi jaitsi zen menditik, hain trinkoa non bere ardiak ere apenas ikusten baitzituen. Eta laino haren erdian, lehen aldiz entzun zuen Intxixuen barre zorrotza.
Hasieran, haizea harkaitzen artean txistuka ari zela pentsatu zuen. Baina barrea ugaritu egiten zen, alde guztietatik eta inondik ere ez zetorren. Algarak eten zirenean, bidea desagertua zen. Lehen mila urratsek zapaldutako bidezidorra zegoen tokian, orain inoiz ikusi gabeko iratzeak eta harriak baino ez zeuden.
Patxik gau osoa eman zuen etxerako bidea zela uste zuenari jarraitzen. Baina mugarri ezagun bat antzematen zuela iruditzen zitzaion bakoitzean, hura mugitu egiten zen edo bere begien aurrean desagertzen zen. Eta beti, beti, barre burlati hura entzuten zen laino artean, norbait oso txikiak haren zorigaitzean amaigabeko dibertsioa aurkituko balu bezala.
Egunsentian, lainoa desegin zenean, Patxi hasi zen leku berean zegoela ohartu zen: mendiko iturriaren ondoan. Artaldea lasai zebilen bazkan, ezer gertatu ez balitz bezala. Baina artzaina hamar urte zahartu zen gau bakarrean, eta ez zen sekula berriro bakarrik ibili lainoak gailurrak estaltzen zituenean.
Hamar minutuko basoan hiru egunez ibili zen artzaina
Euskal tradizioko kontakizun kezkagarrienetako batek artzain eskarmentudun bat deskribatzen du, bizitza osoan ezagutu zuen pagadi txiki batean sartu zena ardi galdu baten bila. Basoak ez zuen ordu laurden baino gehiagoko zabalerarik inongo norabidetan, eta hala ere gizonak hiru egun behar izan zituen irteteko.
Azkenean bere txakurra zain zegoen argi-gunetik irten denean, animaliak lasaitasun eta harridura nahasketarekin hartu zuen, eta horrek baieztatu zuen igarotako denbora erreala izan zela. Artzainak ez zuen gogoratzen jan edo lo egin izana, bakarrik ibili eta ibili basoko puntu berdinean zela iruditzen zitzaion bitartean.
Izpirituen denbora ez dator bat erlojuenarekin
Azalpen tradizionala ez zen fisikoki galtzea, baizik eta espazio geografiko bera baina dimentsio tenporal desberdin batean bizi den beste entitate baten denboran harrapatuta geratzea. Artzainak hiru egun eman zituen basoaren denboran, kanpoko munduak ohiko erritmoan aurrera egiten zuen bitartean.
Euskal paisaiako leku zehatzetako dislokazio tenporaleko esperientzia hau tradizio zeltetan eta nordikoetan dokumentatutako antzeko fenomenoekin lotzen da. Antzinako kultura batzuek denboraren erlatibitateari buruzko intuizio oso zehatza zutela iradokitzen du, lekuaren eta behatzailearen kontzientzia egoeraren arabera.
