Mendi bidezidorrak
Intxixuek laino-gauetan desagerrarazten dituzten bideak.
Artzain Galdua
— Intxixuek mendiko bideak ezabatzen dituztenean —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko mendi bidezidorrak
- • Izena euskaraz: Artzain galdua
- • Izakiak: Intxixu, artzaina
- • Motiboak: desorientazioa, bihurrikeriak, lainoa
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Gipuzkoako mendi kresten artean artzain bat galdu zen laino lodi batek bidea estali zuenean. Beldurrak jota, kofatu baten ondoan babesa bilatu eta Mari jainkosari otoitz egin zion bere bihotz garbia erakutsiz mendeen dekursoan bidean menderako biderako asmoz.
Bat-batean, argi dirdiratsu bat agertu zen kofatuaren sakonetik: jainkosa bera zen, argi-zuri gisa gidatzen zuena. Marik artzaina bere baserriraino eraman zuen, haizearen eta euriaren gainetik bide segurua irekiz mutilarentzat asaben berritzeko aspaldi uneoro bidean.
Artzainak, eskerronez, Mariri opari bat utzi zion bere etxean: esne saski bat. Jainkosak irribarre egin zion eta bere familia betirako babestuko zuela hitzeman zion. Mutilak sekula ez zuen berriro mendian bidea galdu, Natura beti bere alde zegoela sentituz menderako biderako.
Artzain galduaren mitoak Naturaren alderdi babeslea eta jainkosa amaren onberatasuna irudikatzen du. Erakusten digu zailtasun handienetan ere, bihotz garbiz deituz gero, Amalurrek beti eskaintzen duela argia gure asaben oroimenean menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
El pastor que vagó tres días en un bosque de diez minutos
Euskal tradizioko kontakizun kezkagarrienetako batek artzain eskarmentudun bat deskribatzen du, bizitza osoan ezagutu zuen pagadi txiki batean sartu zena ardi galdu baten bila. Basoak ez zuen ordu laurden baino gehiagoko zabalerarik inongo norabidetan, eta hala ere gizonak hiru egun behar izan zituen irteteko.
Azkenean bere txakurra zain zegoen argi-gunetik irten denean, animaliak lasaitasun eta harridura nahasketarekin hartu zuen, eta horrek baieztatu zuen igarotako denbora erreala izan zela. Artzainak ez zuen gogoratzen jan edo lo egin izana, bakarrik ibili eta ibili basoko puntu berdinean zela iruditzen zitzaion bitartean.
Izpirituen denbora ez dator bat erlojuenarekin
Azalpen tradizionala ez zen fisikoki galtzea, baizik eta espazio geografiko bera baina dimentsio tenporal desberdin batean bizi den beste entitate baten denboran harrapatuta geratzea. Artzainak hiru egun eman zituen basoaren denboran, kanpoko munduak ohiko erritmoan aurrera egiten zuen bitartean.
Euskal paisaiako leku zehatzetako dislokazio tenporaleko esperientzia hau tradizio zeltetan eta nordikoetan dokumentatutako antzeko fenomenoekin lotzen da. Antzinako kultura batzuek denboraren erlatibitateari buruzko intuizio oso zehatza zutela iradokitzen du, lekuaren eta behatzailearen kontzientzia egoeraren arabera.
